Het glutenvrije dieet

Het principe van een glutenvrij dieet lijkt eenvoudig. Maar in de praktijk is het dieet moeilijk te volgen omdat gluten in heel wat voedingsmiddelen voorkomen. Het aanbod aan glutenvrije producten is de laatste jaren enorm gegroeid. Een goede zaak voor wie voor medische redenen glutenvrij moet eten.

Het glutenvrije dieet is strikt. Het wordt daarom afgeraden dit dieet te volgen indien het niet medisch noodzakelijk is. Glutenvrij eten zorgt niet automatisch voor gewichtsverlies. Dit in tegenstelling tot wat heel wat mensen denken.  De glutenvrije producten zijn vaak even calorierijk of calorierijker dan de klassieke graanproducten. Indien je wil vermageren en daarbij een glutenvrij dieet moet volgen, moet je dus minder eten.

We overlopen waarop je moet letten in het glutenvrije dieet voor medische redenen.  

Wat kan en wat niet



Verboden: tarwe, gerst, rogge, haver, spelt en kamut

 

Directe afgeleiden van tarwe, gerst, rogge en haver zijn verboden in een glutenvrij dieet, net als twee minder bekende graansoorten spelt en kamut. We zetten een reeks typische producten op een rij die gluten bevatte. De lijst is niet volledig.

  • Producten op basis van “gewone granen”:

        • bloem, meel, grutten (gebroken graankorrels), griesmeel, vlokken, zelfrijzend bakmeel, paneermeel, ontbijtgranen, muesli, mie en gort (gepelde, geslepen en geglansde gerst).
  • Gewoon brood, beschuiten, crackers en toast.

        • Pas ook op met boekweit- en sojabrood, vaak bestaan ze uit een mengsel met gewone bloem.
  • Gewoon gebak

        • zoals taarten, wafels, pannenkoeken, koekjes…
  • Gewone deegwaren

        • zoals macaroni, spaghetti, vermicelli, tagliatelle…



Wees waakzaam bij volgende producten

 

 

Gluten kunnen ook zitten in producten waar het minder voor de hand liggend is.

  • Bereide producten

          • Bewerkte en bereide vleessoorten zoals pasteien, worsten, salami’s, vleessalades, gebruiksklare vleessoorten in saus, vlees¬kroketten en gehakt
          • Visconserven in saus
          • Bereide groenten
  • Sauzen, kruiden, bouillons

        •  Gebruiksklare sauzen, gebruiksklare groenten in saus en bereide groenten
        • Mosterd, mayonaise, ketchup, pickles en piccalilly
        • Gemengde kruiden
        • Alle bouillons
  • Dranken

        • Gemoute dranken (bieren), granenkoffie, chocolade- en aanverwante dranken
        • Bereide soepen in blik, glas, pakjes en diepvries
  • Snoep, desserten en melkproducten

        • Industrieel ijs
        • Bepaalde merken chocolade, snoepgoed, chocopasta, pindakaas, confituur en puddingpoeder
        • Bepaalde merken chips, aperitief-versnaperingen en borrelhapjes
        • Zuivelproducten (yoghurt met fruit of met chocolade, verse platte kaas met vruchten, yoghurt- en karnemelkdranken en pudding)
        • Opgelet met schimmelkazen



Rijst, maïs, gierst, boekweit, soja en sorghum zijn wel toegelaten

 

  • Aardappelen

  • Dranken

        • Frisdranken
        • De meeste fruitsappen zijn toegelaten. Opgepast met gevitamineerde vruchtensappen. Deze kunnen gluten bevatten.
  • Glutenvrije producten

        • Glutenvrije deegwaren en aardappelkroketten
        • Glutenvrij brood, crackers/toasten
        • Glutenvrij gebak en koeken
        • Glutenvrij paneermeel. Kan ook zelf gemaakt worden van glutenvrije cornflakes, rijstwafels of brood.
  • Groenten

        • Onbereide groenten en groenten zonder saus: vers, uit blik of glas, diepvries, gedroogd of gestoofd. Er kan wel zelf een saus bij gemaakt worden met een glutenvrij bindmiddel.
  • Sauzen, kruiden, bouillons

        • Zelfgemaakte mayonaise of slasaus met toegestane ingrediënten
        • Tuinkruiden en ongemengde specerijen
        • Zelf getrokken vlees- of visbouillon
        • Olie, boter, de meeste minarines en margarines zijn toegelaten. Bij de bereiding van margarine, minarine en halve boter kan er zetmeel gebruikt worden. Controleer goed de verpakking
        • Ongebonden jus, braadnat of zelfgemaakte saus met glutenvrij bindmiddel
        • Om een soep, saus of een nagerecht te binden: rijst en rijst(zet)meel, maïs(zet)meel, aardappelen en aardappelzetmeel, tapioca, gelatine, sojabloem, johannesbroodpitmeel, arrowroot, eieren en room
        • Alle suikers
  • Snoep, desserten en melkproducten

        • Kaas ( witte platte kaas zonder fruit, Hollandse kaas, smeltkaas, smeerkaas, cottage cheese…)
        • Melk, koffie, thee en frisdranken
        • Fruit: vers, in de vorm van fruitsap of verwerkt met glutenvrije hulpmiddelen
  • Vlees, vis en groenten

        • Vlees in gelei
        • Ongepaneerd, niet bereid vlees. Het vlees mag ook niet vermengd worden met andere ingrediënten zoals ham, bacon, hesp…
        • Alle soorten verse vis, schaal- en schelpdieren. Ongepaneerd en zonder saus. Vis bewaard in olie of eigen nat.

Voedingstekorten bij een glutenvrije voeding

Glutenvrije bloem bevat nauwelijks voedingsvezels. Dat is jammer want vezels zijn belangrijk in een gezonde voeding. Daardoor vergroot een glutenvrij dieet de kans op een tekort aan vezels. Vezels zorgen voor een goede stoelgang en een langer verzadigingsgevoel. Mensen met coeliakie moeten dus zelf zorgen voor extra voedings¬vezels. Eet daarom een ruime portie groenten, fruit, noten en aardappelen. Je kan ook een glutenvrije voedingsvezel (bv. soja– en bieten-vezel) toevoegen aan brood en gebak. Je kan natuurlijk ook kiezen voor vezel verrijkte glutenvrije bloem of boekweitbloem. Deze laatste bevat van nature vezels.

Buiten een vezeltekort, ga je bij het volgen van een glutenvrij dieet, niet snel andere tekorten krijgen. Op voorwaarde dat deze glutenvrije voeding voldoet aan de voorschriften van een gezonde voeding. Dit betekent dagelijks groenten, fruit, een stuk vlees of vis of gevogelte,… Binnen een glutenvrij dieet, volg je dus ook best de regels van ‘de actieve voedingsdriehoek’. Een persoon die binnen het glutenvrij dieet een zeer eenzijdige voeding aanhoud (bvb altijd kiest voor glutenvrije hamburgers), heeft kans op tekorten. Maar een persoon zonder gluten die eenzijdig eet, heeft ook kans op tekorten. Het blijft dus belangrijk om binnen een gezonde voeding te variëren.

In sommige gevallen kunnen er zich tekorten voordoen van bvb vitaminen. Indien deze tekorten voorkomen, is dit vooral bij personen die reeds langere tijd coeliakie hebben zonder het te weten. Gedurende deze lange periode van onwetendheid, worden bepaalde belangrijke voedingsstoffen moeilijker opgenomen (denk hierbij aan ijzer of bepaalde vitaminen). In sommige gevallen kan het dan zijn dat de arts gedurende een korte periode een supplement voorschrijft van deze voedingsstoffen. Eens het glutenvrij dieet goed gevolgd wordt en de darmwand heeft zich hersteld, worden deze voedingsstoffen wel terug goed opgenomen. Een supplement is dan meestal ook niet meer nodig.

Alles glutenvrij bij coeliakie

Bij mensen met coeliakie moet alles glutenvrij zijn! Kruimeltjes in een botervlootje of een beetje paneer¬meel zijn al te veel! Daarom deze tips.

  • Hou de tafel kruimelvrij.
  • Als je begint te koken was de handen goed vooraf en maak ook al het kookmateriaal goed schoon.
  • Bewaar glutenvrij brood, maar ook koek¬jes, beschuiten… in een afzonderlijke doos met het opschrift “glutenvrij”.
  • Gebruik voor persoon met coaliakie een eigen botervlootje, mes en broodplankje.
  • Gebruik geen frituurvet waarin ook al “gewone” kroketten werden gebakken.

Etiketten lezen

Het lezen van het etiket op een voedingsmiddel is erg belangrijk bij wie een glutenvrije voeding moet volgen.

  • Glutenvrije producten zijn meestal te herkennen aan het opschrift “glutenvrij” of logo op het etiket.
  • Glutenbevattende granen: tarwe, rogge, gerst, haver, spelt, kamut moeten worden vermeld op het etiket zowel als ingrediënt of als hulpstof in het voedingsmiddel.

Gluten zitten soms ook in producten waar je het helemaal niet verwacht zoals sommige geneesmiddelen en eetbaar verpakkingsmateriaal. Maar ook verf, kleurpotloden, krijt, lijm en klei kunnen gluten bevatten. Bekijk dus de ingrediëntenlijst.

Meer info bij de Vlaamse Coeliakie Vereniging   

 

Kinderen

​Een persoon die op een medisch glutenvrij dieet staat moet dag in dag uit gluten schrappen uit zijn voeding. Thuis is het gemakkelijk om op de dieetregels te letten. Op school of op bezoek bij iemand anders is dat veel moeilijker en dat is het meest vervelende aan de aandoening. Het kan mensen sociaal isoleren. Een beetje begrip lost veel op. Gelukkig is er intussen een groot assortiment aan glutenvrije producten!

Tips

  • Verjaardag. Een snoepje hier, een traktatie daar. Het hoort erbij, ook voor kinderen en tieners met coeliakie. Hou dus rekening met hen door te zorgen voor een glutenvrije traktatie. Volgende snoepjes kunnen: snoepgoed dat enkel bestaat uit suiker, kleur- en smaakstoffen, noten of pinda’s, chips, vers fruit met slagroom, fruitsap, frisdrank, spiesje met kaas, fruit en groenten.
  • Feest! Voor bijzondere gelegenheden kan je een speciale traktatie voorzien. Kies dan voor een glutenvrij koekje of snoepje dat het kind heel graag lust. Geef deze traktatie alleen bij heel speciale gelegenheden of wanneer het kind behoefte heeft aan troost. Op die manier hoeft het kindje met glutenallergie helemaal niet jaloers te zijn op wat de andere kinderen te eten krijgen. Hij of zij heeft immers zelf ook iets heel lekkers!
  • Crèche, school, jeugdbeweging. Bespreek coe¬liakie met de verantwoordelijke; vertel wat het kind wel en niet mag eten. Het is ook goed als de ouders zelf in een alternatieve traktatie voorzien.
  • Op restaurant gaan kan zeker. Het is wel han¬dig om vooraf met de kok te bespreken wat je wel en niet mag eten.
 

Coeliakie en lactose intolerantie

​Bij sommige coeliakie-patiënten is er te weinig lactase in de dunne darm.  Dit komt vooral voor wanneer de coeliakie pas ontdekt is. Lactase breekt lactose (melksuiker) af. Na het eten of drinken van melkproducten krijgen deze patiënten buikloop. Voor hen wordt naast een glu¬tenvrije voeding ook een lactose beperking aangeraden. Meestal is dit tijdelijk (vooral in de beginfase) en kunnen er na het herstel van de darmwand terug melkproducten gebruikt worden. Melkproducten kunnen perfect vervangen worden door glutenvrije sojaproducten, verrijkt met calcium.  De meeste producten obv soja zijn niet enkel lactose- maar ook glutenvrij.  Cotroleer steeds de verpakking van het sojaproduct om zeker te zijn dat er geen gluten in zitten.

Meer over lactose-intolerantie.

Verschenen op 11 september 2015 met medewerking van Claudia Fripont, diëtiste

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering