Coeliakie

Coeliakie is glutenintolerantie in de meest strikte betekenis van het woord. Dat is een chronische aandoening die je dunne darm en je hele gezondheid ernstig kan beschadigen. Coeliakie kan aangetoond worden met medische onderzoeken.

Wat & klachten



Wat is het?

Glutenintolerantie betekent dat je geen gluten verdraagt. Gluten zijn eiwitten. Ze zijn een bouwstof van de graansoorten tarwe, gerst en rogge, net als van de oude tarwerassen spelt en kamut. Gluten maken deeg elastisch en brood luchtig, maar ze zijn nogal moeilijk te verteren.

 

Coeliakie kan voor het eerst de kop opsteken wanneer je nog erg jong bent, maar ook pas later in je leven. Het zit vaak in de familie, maar je kan het ook als enige in je familie hebben.

  • Wanneer iemand met coeliakie gluten eet, ontsteekt zijn/haar dunne darm. De oppervlakte van de dunne darm is bezet met ontelbare kleine, vingervormige uitstulpingen. Ze worden ook villi of darmvlokken genoemd. Tussen de vingers liggen kleine holtes, de crypten. Door de ontstekingsreactie worden de vingers stompjes; ook de holtes worden beschadigd. Op de duur wordt de darmwand helemaal afgevlakt.
  • De darmvlokken spelen een heel belangrijke rol in de spijsvertering. Ze halen voedingsstoffen uit datgene wat we eten en geven ze door aan ons bloed, dat ze daarna naar alle delen van ons lichaam brengt. Door de beschadiging raken die voedingsstoffen op de duur niet meer opgenomen, maar verdwijnen ze samen met de ontlasting uit het lichaam. Dat heeft nare gevolgen voor de algemene gezondheid.
  • Coeliakie is ook een auto-immuunziekte. Bij dit soort ziekten valt het eigen afweersysteem gezond eigen lichaamsweefsel aan. Bij coeliakie maakt het afweersysteem antistoffen aan tegen tissue-transglutaminase, een bepaald enzym in de wand van de dunne darm. Dat enzym is een eiwit dat helpt bij de afbraak van gluten.

Klachten

De klachten kunnen heel sterk verschillen van persoon tot persoon. Het meest typisch zijn:

  • chronische (langdurige)diarree en buikpijn
  • onverklaarbaar gewichtsverlies
  • opgezette buik 

Zo duidelijk is het niet altijd. Soms is het enige symptoom:

  • chronische bloedarmoede
  • een kind dat niet meer groeit
  • gewrichtsklachten
  • uitslag rond de mond die lijkt op koortsblaasjes
  • chronische vermoeidheid

Volwassenen hebben vaak minder darmklachten, maar bijvoorbeeld bloedarmoede door ijzergebrek.

Is de darm al zo ziek dat hij voedingsbestanddelen niet goed meer opneemt, dan krijg je een gebrek aan die voedingsstoffen. Met als gevolg:

  • groeivertraging bij kinderen
  • vroegtijdige botontkalking

Diagnose & oorzaak

Diagnose

​De diagnose ligt niet altijd voor de hand omdat de klachten soms zo vaag zijn. Heel wat mensen weten daardoor zelfs niet dat ze coeliakie hebben. De dokter moet er dus vooral op bedacht zijn.

Deze onderzoeken kunnen worden uitgevoerd als de dokter coeliakie vermoedt:

  • Een bloedonderzoek naar specifieke antistoffen waaronder anti-tissue transglutaminase, de specifieke antistof tegen tissue transglutaminase. Heb je daar veel van in je bloed, dan heb je vermoedelijk coeliakie.
  • Een biopsie. Er wordt een stukje weefsel uit de darm gehaald en onder een microscoop bekeken. Hiermee kan men de diagnose bevestigen en bepalen hoeveel schade de dunne darm al heeft opgelopen. Het stukje darmweefsel wordt opgehaald via een flexibel buisje dat door de mond tot  in de dunne darm gaat. Dat heet een gastroscopie.
  • Staat de diagnose daarmee nog niet vast, dan gebeurt een glutenchallenge. Je eet een tijdje glutenvrij, tot er geen antistoffen meer meetbaar zijn in het bloed. Daarna ga je opnieuw gluten eten. Stijgen de antistoffen weer, dan is het bewijs geleverd. 

Oorzaak

Coeliakie is een aangeboren ziekte. Je moet met een bepaalde genetische code geboren zijn om coeliakie te kunnen ontwikkelen. Die genetische code is bekend. Meer dan 97% van alle coeliakiepatiënten heeft die code. Ze is echter niet zeldzaam: ze komt voor bij 30% van alle mensen. Toch krijgt maar 1% van alle mensen coeliakie.

Met andere woorden: als je de code hebt, kan je de ziekte ontwikkelen, maar het is lang niet zeker dat dit ook zal gebeuren. Omgekeerd, heb je de code niet, dan is de kans dat jij ooit coeliakie krijgt heel, heel erg klein. Weten of je de code hebt, kan belangrijk zijn als een van je familieleden coeliakie heeft.

Risicogroepen

Sommige kinderen met een andere genetische aandoening lopen een groter risico om ook coeliakie te krijgen. Daarom worden ze ervoor gescreend, ook als ze geen klachten hebben. Onder andere kinderen met:

  • type I diabetes
  • syndroom van Down
  • syndroom van Turner
 

Behandeling

​Een glutenvrij dieet volgen is de enige behandeling. Daarmee geneest de dunne darm weer helemaal. Van coeliakie zelf kan je echter niet genezen. Daarom moet je het dieet je hele leven lang volhouden. Doe je dat niet, dan wordt de dunne darm opnieuw beschadigd en keren de klachten terug.

Het glutenvrije dieet

Je moet alles bannen waar meel of zetmeel van tarwe, gerst en rogge in verwerkt zit. Dat is gemakkelijker gezegd dan gedaan. Gluten zitten in veel meer voedingsmiddelen dan alleen in brood, pasta of gebak. Ook producten waarin je het totaal niet verwacht kunnen gluten bevatten, zoals bouillonblokjes.

Gelukkig bestaan er tegenwoordig veel glutenvrije (dieet)producten. Op de verpakking ervan staat het glutenvrij-symbool: een korenaar met een streep erdoor. 

Waar vind ik hulp en advies?

  • Iemand die vertrouwd is met coeliakie, zoals een gespecialiseerde diëtist, moet je het dieet uitleggen. Niet alleen moet je weten wat je niet mag eten, maar ook wat je in plaats ervan wel mag eten en hoe je tekorten aan voedingsstoffen voorkomt.

    De dokter die de diagnose gesteld heeft, kan je doorverwijzen. Je kan ook een in coeliakie gespecialiseerde diëtist in je buurt zoeken op de website van de Beroepsvereniging van Vlaamse diëtisten

  • Op de website van de Vlaamse patiëntenvereniging vind je veel praktische informatie, bijvoorbeeld over glutenvrij bakken of over restaurants waar glutenvrij gekookt wordt.

 

Voorkomen

Voorkomen

Uit onderzoek blijkt dat het risico op coeliakie groter is als je kindje al voor de leeftijd van vier maanden gluten te eten krijgt. Geef je baby daarom pas vanaf de leeftijd van vier maanden geleidelijk aan gluten in de voeding. Als je daarbij ook nog borstvoeding geeft, is dat des te beter.

Gluten en granen zijn niet voor iedereen slecht

Momenteel heerst er een anti- gluten en anti-tarwehype, die overgewaaid is uit de VS. Sommige mensen gaan glutenvrij eten, zonder enig medisch bewijs dat dat voor hen nodig is. Ze denken dat ze daardoor fitter en slanker worden. Gluten zijn echter helemaal niet slecht voor je gezondheid als je geen coeliakie, tarwe-allergie of glutenallergie hebt. Bovendien bevatten granen veel belangrijke voedingsstoffen. Een gevarieerd voedingspatroon - met van alles een beetje- is nog altijd het beste als je geen duidelijk bewezen intolerantie of allergie hebt.

 

Verschenen op 10 september 2015 met medewerking van dr. Elisabeth De Greef, Staflid kindergastro-enterologie, UZ Brussel

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering