Menopauze

​De menopauze is geen ziekte. Het is het einde van de vruchtbare periode bij de vrouw. Gelukkig bestaan er voor de vaak voorkomende klachten oplossingen en tips die het leed verzachten.

Wat

​De menopauze is - ondanks ze vaak voorkomt onder de rubriek aandoeningen - geen ziekte. Het is een volkomen natuurlijk gebeuren. De werking van de eierstokken neemt af, waardoor de aanmaak van oestrogenen in de eierstokken afneemt. Het is het einde van de vruchtbare periode bij de vrouw.

Wanneer treedt de menopauze op?

De menopauze begint gemiddeld op de leeftijd van 51,4 jaar. Dit kan ook vroeger of later…

Indien de menopauze optreedt voor de leeftijd van 40 jaar is er sprake van een premature menopauze. Indien de menopauze begint tussen de leeftijd van 40 en 45, dan wordt deze benoemd als vroege menopauze.

Factoren die het ingaan van de menopauze beïnvloeden zijn:

  • de leeftijd waarop de menopauze bij moeder, tantes, grootmoeder of zussen optrad
  • operaties aan de eierstokken
  • epilepsie-patiënt zijn
  • rokende vrouwen hebben hun menopauze gemiddeld 2 jaar vroeger.

Factoren waarvan soms vermoed wordt dat ze de menopauzeleeftijd beïnvloeden, maar die toch geen invloed hebben op de ingangsdatum ervan:

  • leeftijd van de eerste maandstonden
  • ras
  • socio-economische factoren
  • lichaamsgewicht
  • gebruik van orale anticonceptiva.

Er bestaat ook een tijdelijke menopauze waarbij een periode de maandelijkse bloedingen wegblijven en andere kenmerken van de postmenopauze voorkomen. Na verloop van tijd is hier echter terug activiteit door de eierstokken waardoor de menstruatie terugkeert. Dit komt hoofdzakelijk voor bij een iatrogene menopauze, of een menopauze ontstaan na chemotherapie of bestraling. Dit komt het meest voor indien de behandeling op jonge leeftijd plaats vond.

Kan je nog zwanger worden in de menopauze?

Bij de aanvang kan dit inderdaad nog steeds ondanks de verminderde vruchtbaarheid. Anticonceptie blijft ook in deze periode noodzakelijk om een zwangerschap van een overgangsbaby te vermijden.

 

Diagnose

​Hoe wordt het ingaan van de menopauze vastgesteld?

De menopauze wordt retro-actief vastgesteld  Dit betekent: een jaar na de aanvang van de laatste menstruatie wordt als ingangsdatum van de menopauze gerekend.

Via een bloedafname worden de waardes aan FSH (follikel stimulerend hormoon), LH (luteïniserend hormoon) en oestrogenen gemeten. Aan de hand van die waarden wordt tevens het begin van de overgang bepaald, alsook de fase binnen de menopauze.

Verschillende fases in de menopauze

De term "overgang" betekent volgens de WHO (de wereldgezondheidsorganisatie) de periode met onregelmatige menstruaties voorafgaand aan de start van de menopauze. Gemiddeld duurt deze periode een 4-tal jaar tot aan de menopauze.

Veel  gebruikte termen om de fases in de menopauze aan te duiden zijn: perimenopauze en postmenopauze.

  • De perimenopauze is de levensfase waarin duidelijk veranderingen in de menstruatie optreden. Een aantal vrouwen krijgen te kampen met heel hevige bloedingen. In die vroege transitie vertonen de cycli meer dan 7 dagen verschil als vroeger. De gemiddelde cyclusperiode van 28 dagen vermindert dikwijls naar cycli tot 21 dagen. In de late transitie blijven de maandstonden meer dan 2 maanden uit.
  • De postmenopauze is de levensfase na het ingaan van de menopauze. Gezien de menopauze met terugwerkende kracht vastgesteld wordt, behoort het eerste jaar zowel tot de perimenopauze als tot de postmenopauze.

De functie van de oestrogenen in een vrouwenlichaam:

  • het afremmen van de hypothalamus en de hypofyse zodat slechts één cel per menstruele cyclus ontwikkelt
  • het baarmoederslijmvlies klaar maken voor de innesteling van een rijpe eicel
  • baarmoederhalssecreet aanmaken
  • zorgt voor de ontwikkeling tot volwassen geslachtsorganen
  • zorgt voor een evenwicht in de botaanmaak en afbraak
  • zorgt voor een gunstig vetgehalte in het bloed
  • zorgt voor een betere elasticiteit van onze vaatwand,  beschermt dus tegen hart -en vaatziekten
  • zorgt voor tal van weefsels: huid, haar, tanden, bevochtiging van de ogen, afgifte van gewrichtsvocht, bevochtiging van de vagina, de dikte van de wand van de urineblaas

Eens duidelijk welke taken deze oestrogenen opnemen, wordt de link naar de klachten en de aandoeningen (diabetes, hart- en vaatziekten, osteoporose) ook duidelijker.

 

Klachten

​De menopauze is heel verschillend van vrouw tot vrouw. Er zijn vrouwen die weinig merken van de overgang. Anderen hebben ernstige klachten die hen beletten goed te functioneren.

Welke klachten?

Symptomen zijn pas een klacht indien ze het dagelijks functioneren belemmeren. De klachten in de menopauze worden onderscheiden in typische en atypische overgangssymptomen of -klachten. De typische overgangsklachten zijn klachten die uitsluitend gelinkt worden aan de menopauze.

Typische klachten:

  • onregelmatige cyclus en bloedingsproblemen
  • opvliegers en nachtelijk zweten
  • vaginale droogte

Atypische klachten:

Lichamelijke klachten: gevoel van duizeligheid/flauwvallen, gespannen gevoel in hoofd en lichaam, tintelingen in handen en voeten, hoofdpijn en migraine,  spier- en/of gewrichtspijn, minder gevoel in handen/voeten,  ademhalingsmoeilijkheden, vocht vasthouden, droge slijmvliezen, ongewild urineverlies,  hartkloppingen, slaapstoornissen, broze nagels, vermoeidheid, gewichtstoename.

Psychische klachten: gespannen of nerveus gevoel, gejaagdheid, paniekaanvallen, huilbuien, concentratieproblemen, stemmingswisselingen, ongeïnteresseerdheid, vergeetachtigheid, snel geïrriteerd zijn, lusteloos zijn, negatief zelfbeeld, somberheid.

Seksualiteit en libido: libidoverlies, veranderingen door de overgang zoals vaginale droogte, dunnere beharing, drogere huid. Heel dikwijls zijn er ook veranderingen bij de partner, waardoor een andere noodzaak aan seksuele stimulatie optreedt. Het lichaam gaat er anders uitzien en veroorzaakt ook veranderingen in stemming en gedrag.

 

Oplossingen

Opvliegers en nachtelijk zweten

  • Ken je de voor jou uitlokkende factoren? Deze kunnen zijn: een zware maaltijd, warme dranken, koolzuurhoudende dranken, cafeïne, theïne, alcohol, de pitjes van tomaten, scherpe kruiden, witte suiker, witmeel, stress…. Probeer deze stoffen te vermijden.
  • Probeer stresssituaties te beperken en/of er adequaat mee om te gaan.
  • Welke kledij vermijden? Synthetische kledij wordt best vermeden en vervangen door katoen, wol… Het aantrekken van kledij in laagjes zorgt ervoor dat je gemakkelijk een laagje kan uitdoen.
  • Beddengoed: ook hier best kiezen voor katoen. Voor een aantal dames is de nacht veel comfortabeler geworden sinds ze het dekbed ruilden voor de ouderwetse dekens met een katoenen laken.
  • Een aantal voedingsproducten die fyto-oestrogenen of isoflavonen bevatten, kunnen helpen bij het vermijden van opvliegers:
    • sojaproducten
    • zaden en noten zoals : amandelen, zonnebloem- en pompoenpitten en lijnzaad
    • peulvruchten zoals linzen, kikkererwten, kidneybonen
    • granen als tarwe , rogge, haver, maïs, gerst
    • kruiden als: knoflook, kaneel, salie, selder, venkel, peterselie, zeezout, gember

Vaginale droogte

  • Gebruik een glijmiddel bij het vrijen.
  • Seksueel actief blijven zorgt voor een betere bloeddoorstroming die bescherming biedt. Bespreek met je partner wat leuk is, wat veranderd is sinds vroeger, hoe je samen kan zorgen voor voldoende seksuele stimulatie.
  • Vermijd inlegkruisjes.

Psychische klachten als: stemmingswisselingen, huilbuien, paniekaanvallen, gejaagdheid….

  • Zorg voor voldoende ontspanning.
  • Beweeg veel, liefst in buitenlucht.
  • Doe één ding tegelijk: aanvaard dat de tijd waarin je 10 dingen tegelijk kon voorbij is.
  • Geniet van seks.
  • Voedingsmiddelen die tryptofaan bevatten ( banaan, dadels, ei, linzen, pompoen- en zonnebloempitten en noten) zouden menopauzale klachten  voorkomen, maar daar is (nog) geen echt wetenschappelijk bewijs voor.

Slecht slapen

  • Slaap in een koele donkere slaapkamer, liefst met open raam.
  • Gebruik het bed enkel om te slapen of te vrijen of wat te lezen.
  • Ga pas naar bed als je je slaperig voelt.
  • Houd regelmatige bedtijden aan, zowel voor slapengaan als opstaan.
  • Ontspan je voor het slapen gaan, eventueel door het maken van een korte wandeling.
  • Vermijd een uur voor het slapen inspannende geestelijke en lichamelijke activiteiten, seks uitgezonderd.
  • Reserveer vroeg op de avond een moment om de voorbije dag te evalueren en de volgende.dag te plannen.
  • Geniet van een warm bad of douche.
  • Ga gedurende de dag veel buiten om voldoende melatonine aan te maken. Melatonine is immers het hormoon dat zorgt voor een goede nachtrust.
  • Ban alle schermen uit de slaapkamer. Het licht van gsm, laptop, tablet…. remt immers het vrij komen van melatonine in de bloedbaan.

Wat als - ondanks aanpassing van je leefstijl – je dagelijks functioneren verder belemmerd blijft?

Ga dan langs bij een menopauzeconsulent in je buurt of raadpleeg je huisarts, gynaecoloog.

Uitstrijkje

Het uitstrijkje blijft de manier bij uitstek om baarmoederhalskanker te voorkomen, ook na de menopauze.
 
Baarmoederhalskanker treft vooral vrouwen tussen de 35 en 64 jaar. Dit is vrij jong in vergelijking met andere vormen van kanker. Misschien is daardoor het hardnekkige misverstand ontstaan dat vrouwen zich na de menopauze geen zorgen meer hoeven te maken. Dit is echter een gevaarlijk fabeltje want de gemiddelde leeftijd bij diagnose ligt boven de 50 jaar! Je gaat dus best tot de leeftijd van 64 jaar op driejaarlijkse controle.
 
De Vlaamse overheid en het Centrum voor Kankeropsporing helpen je hierbij. Alle vrouwen tussen de 25 en 64 die de laatste drie jaar geen uitstrijkje hebben laten nemen, krijgen een uitnodigingsbrief. Heb jij ook zo’n brief ontvangen? Neem dan zeker contact op met je huisdokter of gynaecoloog. Het is uiteindelijk maar een kleine moeite, maar het kan je leven redden!
 

Meer lezen?

Verschenen op 16 september 2015 en aangepast op 17 mei 2016 met medewerking van Caroline Oosthuyse, menopauzeconsulent Bond Moyson West-Vlaanderen

Gun jezelf een goed leven!

In onze Well2DAY-centra kan je terecht bij verschillende professionals die je op weg helpen naar een kwaliteitsvol en gezond leven.

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering