Zelfmoordgedachten

Zelfmoordgedachten zijn vaak het uiterste middel om met een onhoudbare situatie af te rekenen. Ze wijzen er op dat een persoon geen uitweg meer ziet in een voor hem ondraaglijke situatie. Soms leiden deze gedachten tot zelfmoord of een poging hiertoe. In Vlaanderen zijn er elke dag ongeveer 3 zelfdodingen. Vaak wil de persoon niet echt dood maar duiken de zelfmoordgedachten op als “oplossing” omdat de persoon geen uitweg meer ziet en zo niet verder wil leven. Mensen die aan zelfdoding denken, sturen in veel gevallen signalen uit als een ultieme hulpkreet voor de omgeving. Het erkennen en herkennen (bij jezelf en anderen) van deze signalen is belangrijk.

Signalen

​Er wordt altijd een proces doorlopen vooraleer men tot zelfmoord of een poging daartoe komt. De gedachten aan zelfmoord (vb. hoe zou het zijn als ik dood was) is de eerste fase van dit proces. In de tweede fase van “het suïcidaal proces” worden deze gedachten omgezet in een zelfdodingswens (vb. ik wil er niet meer zijn; ik wil dood). Nog een stap verder heb je de zelfmoorddreiging of het zelfmoordplan (vb. ik ga zelfmoord plegen door vanavond pillen te nemen). De kans op een zelfmoord(poging) neemt zo verder toe. Het is daarom belangrijk om waakzaam te zijn voor de allereerste, vaak moeilijk waarneembare signalen en om deze steeds ernstig te nemen. Iedereen die een zelfmoordpoging onderneemt, heeft de voorafgaande fases immers doorlopen.

De duur van dit proces kan erg verschillen. De gemiddelde duur van het suïcidaal proces is 2,5 jaar. Het proces kan echter ook op enkele uren worden doorlopen. Niet iedereen die aan zelfmoord denkt, pleegt ook effectief zelfmoord. Dat wil dus zeggen dat het suïcidaal proces omkeerbaar is en dat zelfmoordpreventie mogelijk en zinvol is.

Herken de signalen:

Duidelijke boodschappen: “ ik wil dood”; “ ik ga er een einde aan maken”

Verdoken boodschappen: “ Ik wil slapen en niet meer wakker worden”; “ Ik zou willen rusten”; “ als ik er morgen niet meer ben, zal niemand mij missen”; “ Ik zal er voor zorgen dat ik niemand meer tot last ben”.

Gedrag:

  • Slaapproblemen
  • Sterke gedragsverandering
  • Energieverlies, vermoeidheid
  • Zich terugtrekken of isoleren
  • Verwaarlozen van persoonlijke zorg
  • Veel met de dood bezig zijn
  • Overdreven gebruik van alcohol en/of medicatie
  • Angst, hopeloosheid, boosheid, roekeloosheid

Deze gedragsmatige signalen komen ook voor bij andere aandoeningen zoals burn-out, depressie, onverwerkt verdriet, …en zijn dus niet altijd specifieke signalen voor zelfmoord.

Het risico op suïcidaal gedrag wordt groter wanneer er meerdere signalen gedurende langere tijd zijn. Toch zijn de signalen vaak erg onduidelijk en worden ze maar achteraf geïnterpreteerd als “signalen”. Zelfs als je de signalen kent en er alert voor bent, kan je zelfmoord niet voorspellen.

Praten helpt!

​Zelfmoordgedachten moet je altijd ernstig nemen. Minimaliseren, belachelijk maken, een zedenpreek, schuldgevoelens, valse hoop of beloftes geven, helpen niet. Een open gesprek met een goede vriend, buur, collega, huisarts of hulpverlener … iemand die vertrouwd wordt kan de gedachten milderen of stoppen. Daarbij is het belangrijk om begrip te tonen en niet te oordelen of veroordelen.

Ga begripvol in op de gevoelens van wanhoop of hulpeloosheid. Dit kan bereikt worden door:

  • tijd te maken
  • belangstelling te tonen
  • echt en onbevooroordeeld te luisteren
  • iemand zijn verhaal laten doen.

Deze reactie kan al heel veel betekenen voor de betrokkene, die zich daardoor niet meer alleen voelt met zijn lijden. Je kan vertrouwen wekken door te zeggen « ik zal het tussen ons houden, maar als ik het echt niet meer alleen aankan dan wil ik wel de hulp zoeken van anderen. Maar als het zover is zal ik dat eerst met jou bespreken »

Vervolgens is het nuttig een netwerk op te bouwen en steunfiguren te zoeken, zodat men niet meer alleen staat (bij jongeren liefst oudere mensen). Ook kan je samen met de persoon de ernst van de zelfdodingsdreiging in te schatten.

Meer informatie over hoe je andere mensen kan helpen vind je hier.

Hulp nodig?

Het helpt om te praten. Dit kan je met iemand uit je omgeving die je vertrouwt. Het is niet altijd gemakkelijk om aan zo’n gesprek te beginnen. Je kan hier terecht voor tips.

Meer weten?

​Op www.zelfmoord1813.be kan je terecht voor alle informatie over zelfmoord en zelfmoordgedachten. Bijvoorbeeld voor wat te doen bij acute nood, informatie over professionele hulp, als je je zorgen maakt over iemand anders.

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering