SOA seksueel overdraagbare aandoening

​Welke zijn de meest voorkomende seksueel overdraagbare aandoeningen? Welke zijn hun herkenbare klachten? En hoe moeten ze behandeld worden? Wanneer moet je naar de huisarts? Op al deze vragen vind je hier een antwoord.

Wat

​Wat zijn soa?

Soa zijn seksueel overdraagbare aandoeningen, meestal veroorzaakt door een virus of een bacterie. De besmetting kan op verschillende manieren gebeuren, afhankelijk van de soa in kwestie:

  • door seksueel contact, vaginaal, oraal (via de mond) of anaal (via de anus)
  • van moeder op kind, tijdens de zwangerschap of de bevalling
  • door besmet bloed. Bijvoorbeeld door het delen van besmette drugsnaalden, maar ook bij het zetten van een piercing of tatoeage zonder de nodige hygiëne. Het kan ook door een bloedtransfusie met besmet bloed, maar in België is dat uitgesloten.
  • Door tongzoenen, maar dat geldt alleen voor hepatitis B en herpes. 

In de volksmond spreekt men ook over “geslachtsziekten”.

Soorten

​Er bestaan veel verschillende soa. Dit zijn bij ons de vaakst voorkomende:

  • Genitale wratten, herpes en chlamydia komen het vaakst voor, maar zijn niet heel ernstig.
  • Hepatitis B, syfilis en hiv (virus dat aids veroorzaakt) komen minder vaak voor, maar zijn vooral op termijn veel schadelijker voor de gezondheid omdat ze een chronische infectie veroorzaken.  

Soa in België

Het aantal diagnoses met soa blijft stijgen in België. De meest vastgestelde is chlamydia, vooral bij jonge heterovrouwen en -mannen. Bij mannen die seks hebben met mannen komen syfilis en gonorroe veel voor, hoewel gonorroe ook vastgesteld wordt bij een jonge groep hetero's. Hiv komt het meest voor bij mannen die seks hebben met mannen en bij mannen en vrouwen afkomstig uit Sub-Saharaans Afrika.

 

Klachten

​De symptomen van de seksueel overdraagbare aandoeningen kunnen heel verschillend zijn per soa. Anderzijds kunnen soa ook vaak geen klachten geven. Je kan dan ongemerkt een soa hebben, maar die wel doorgeven na seks zonder condoom.

  • Herpes veroorzaakt pijnlijke blaasjes aan de geslachtsorganen en de bilstreek. Een koortsblaas is ook een vorm van herpes en dit kan ook doorgegeven worden tijdens orale seks. De "ontvanger" krijgt dan blaasjes op de geslachtsdelen. Omgekeerd kan echter ook: van geslachtsdelen naar de lippen na orale seks.
  • Genitale wratten zijn totaal pijnloze bloemkoolachtige bolletjes, kleine bultjes of rode stipjes op de geslachtsdelen en de aars. Ook jeuk is een van de klachten. Genitale wratten worden veroorzaakt door HPV (Humaan papilloma virus). Andere typen van HPV veroorzaken baarmoederhalskanker, kankers aan de geslachtsdelen en keelkanker. Ook deze typen HPV worden seksueel doorgegeven, ook door orale seks.
  • Chlamydia veroorzaakt menstruatiestoornissen, pijn tijdens het vrijen en een veranderde afscheiding bij de vrouw. Maar vaak zijn er ook geen klachten. Wordt chlamydia niet behandeld, dan kan dit leiden tot een vaak voorkomend gevolg namelijk ontsteking van de buikholte (Pelvic Inflammatory Disease), wat op zijn beurt chronische buikpijn, vruchtbaarheidsproblemen of een buitenbaarmoederlijke zwangerschap kan veroorzaken. Bij de man veroorzaakt chlamydia een ontsteking van de urinebuis, met afscheiding uit de plasbuis en pijn bij het plassen.  Ook bij mannen zijn er niet altijd symptomen die wijzen op een besmetting. Onbehandeld kan de bijbal ontsteken.  
  • Syfilis veroorzaakt in het begin een pijnloze zweer, daarna worden symptomen vager of verdwijnen ze zelfs. De zweer hoeft niet persé op de geslachtsdelen te zitten. Ze kan ook in de keel, de aars of in de vagina zitten. Dan wordt die minder makkelijk vastgesteld.Onbehandelde syfilis kan echter zware inwendige complicaties veroorzaken.
  • Gonorroe (druiper). Bij mannen zijn vaak voorkomende klachten: geelgroene afscheiding uit de penis, pijn tijdens het plassen, bloedverlies uit de penis, amandelontsteking na orale seks. Vrouwen hebben meestal geen of weinig klachten. Mogelijks hebben sommigen wel last van vaginale afscheiding met etterig groen vocht, bloedverlies na penetratie, pijn tijdens het vrijen, veranderd menstruatiepatroon, amandelontsteking na orale seks.
  • Hiv (aids) geeft in het begin vaak geen duidelijke symptomen. Enkele weken na de besmetting krijg je soms wat vage griepachtige klachten. De ene is hier erg ziek van, de ander merkt niets. Tijdens deze fase ben je het meest besmettelijk voor anderen als je zonder condoom vrijt. Daarna verdwijnen deze symptomen en valt het hiv-virus geleidelijk je afweersysteem aan. Bij een gevorderde hiv-infectie kan je last hebben van vermoeidheid, gewichtsverlies, huiduitslag,... In het aidsstadium veroorzaken diverse infecties klachten. Er kunnen zich tumoren en aandoeningen van de lymfen ontwikkelen. Ook de hersenen kunnen aangetast worden. 
    Word je met hiv besmet en word je niet behandeld, dan evolueer je verder naar een aidsstadium en overlijd je ten gevolge van de diverse bijkomende aandoeningen.
  •  

Zelf je klachten intypen op een website om uit te vissen wat je (mogelijk) hebt, heeft geen zin. Zit je met twijfels, dan ga je best naar de huisarts om je te laten testen. Na de diagnose door een arts een betrouwbare site raadplegen om meer informatie te vinden, kan wel nuttig zijn.

Behandelen

​Hoe worden soa behandeld?

Chlamydia

Kan behandeld worden met antibiotica.

Genitale wratten

Er bestaat nog geen doeltreffende behandeling. Meestal geneest de infectie wel vanzelf. De arts kan de wratjes wel bevriezen, wegdoen met lasertherapie of een crème voorschrijven.

Herpes

Er bestaat nog geen geneesmiddel voor herpes. Hou de blaasjes zo droog mogelijk, door ze aan te stippen met verdunde eosine. Dan drogen ze sneller.

Gonorroe

De bacterie die gonorroe veroorzaakt, wordt bestreden door een specifiek behandelprotocol, bespreek het met je huisarts.

Syfilis

Kan behandeld worden met injecties van penicilline.

Hepatitis B

De meeste personen die besmet raken, genezen spontaan. Maar, deze soa kan ook in uitzonderlijke gevallen leiden tot leverontsteking. Veel rusten, gezonde voeding en het vermijden van alcohol of medicatie, om de lever niet te belasten, kan zorgen voor genezing. Stelt de arts geen genezing vast, dan is een behandeling met interferon mogelijk.

Hiv

Hiv helemaal genezen kan nog niet. Maar door medicatie verdwijnt het virus bijna helemaal. Er zijn wel medicijnen die het virus onderdrukken, zodat je langer en comfortabeler kan leven. Hiervoor is het belangrijk dat je zo snel mogelijk na de diagnose start met hiv-medicatie nemen. Mensen met hiv die hun medicatie nauwgezet innemen zijn niet meer besmettelijk en kunnen hiv dus niet meer doorgeven na seks zonder condoom. En dat blijft zo, zolang ze hun medicatie goed nemen.
Opdat de medicatie zijn werk goed kan doen, moet je met hiv de medicijnen altijd in de juiste dosissen, op de juiste tijdstippen en op de juiste wijze (met of zonder voeding) innemen. Dat noemt men 'therapietrouw'. De dokter zoekt naar de best mogelijke combinatie van verschillende geneesmiddelen.

 

Voorkomen

​Hoe soa voorkomen?

Als je in een nieuwe relatie stapt, of veel wisselende partners hebt, kan je je beschermen door met een condoom te vrijen. Ook kan je je laten vaccineren tegen Hepatitis B en HPV, het virus dat genitale wratten veroorzaakt.

Het condoom

Veilig vrijen doe je door een condoom te gebruiken bij vaginale, orale en anale seks. Dit beschermt je tegen chlamydia, gonorroe en hiv en beperkt het risico op besmetting met de andere soa's. Condooms zijn een eenvoudig en goedkoop middel om soa's en hiv-infecties te voorkomen.

Condooms kan je bestellen bij de Condoshop, de webwinkel van Joetz die discreet condooms per post aan huis levert. Een groot aanbod van condoompakketjes. En voor de prijs hoef je het niet te laten. Maak je keuze op www.condoshop.be.

Vaccinatie

Je laten inenten met een vaccin beschermt tegen sommige soa. Ons ziekenfonds voorziet in een vaccinatievoordeel.

Er bestaan vaccins tegen:

  • Hepatitis B
    Alle zuigelingen worden in Vlaanderen ingeënt tegen hepatitis B. Mannen die seks hebben met mannen worden aangeraden zich te laten vaccineren op eigen kosten tegen hepatitis B, als dat nog niet gebeurd is.
  • HPV
    Genitale wratten
    Er bestaan ook een vaccins tegen genitale wratten. Informeer ernaar bij je huisarts.
    Baarmoederhalskanker, genitale kankers, anale kankers, hoofd-en nekkankers.
    Er bestaan vaccins tegen deze kankers. Vaccinatie tegen HPV is opgenomen in het basisvaccinatieschema van de Vlaamse overheid en wordt via de school aangeboden.  

Geneesmiddelen ter voorkoming van HIV-infectie: PrEP

De Belgische ziekteverzekering betaalt een geneesmiddel terug dat hiv-infecties voorkomt bij mensen die geen HIV hebben. Dus voor blootstelling aan hiv. De terugbetaling is bedoeld voor personen met een verhoogd risico om HIV te krijgen. Een HIV-arts beslist of je in aanmerking komt voor het terugbetaald tarief.

Wanneer moet je naar de dokter?

  • Als je zonder condoom gevrijd hebt.
  • Als je ongerust bent.
  • Als je vage of onduidelijke klachten hebt waar je geen verklaring voor hebt.
  • Als je veel wisselende seksuele contacten hebt waarbij je geen condoom gebruikt.
  • Als je in je relatie het condoom wilt weglaten, vraag je best aan je huisarts naar een SOA-test. 

Wat wordt getest?

  • De arts gaat eerst een aantal vragen stellen over jezelf, je partner en het seksueel contact dat je gehad hebt.

  • Een volledig onderzoek omvat een lichamelijk onderzoek, een bloed- en urineonderzoek, een staalafname van de plaats van mogelijke besmetting (vagina, urinebuis, aars, keel…). Alles wordt dan in een laboratorium onderzocht.

  • Men spoort dan meer dan één soa op, omdat je met verschillende tegelijk besmet kan zijn.

Moet je je laten testen?

Heb je een nieuwe relatie en wil je het condoom weglaten, laat je dan testen.

Heeft een van beiden onbeschermd seksueel contact gehad met een andere seksuele partner, dan is een test voor soa aangewezen.

Heb je nog nooit een soa-test laten doen, dan is dat een goede gelegenheid om je op soa te laten onderzoeken vooraleer je het condoom achterwege laat.

Zwangerschap en soa

Sommige soa zijn gevaarlijk voor ongeboren baby’s:

  • herpes, hepatitis B, syfilis en hiv veroorzaken ernstige complicaties.
  • chlamydia en gonorroe kunnen de baby besmetten tijdens het geboorteproces. Ze veroorzaken oogontstekingen, maar dit geraakt opgelost als ze op tijd herkend en behandeld worden. 

Zwanger en wil je getest worden op soa? Vraag het aan je arts.

Meer info over soa vind je op www.seksualiteit.be.

Verschenen op aangepast januari 2019 met medewerking van Sandra Van den Eynde, beleidsmedewerker preventie soa & hiv, Sensoa - Vlaams expertisecentrum voor seksuele gezondheid. www.seksualiteit.be en www.sensoa.be

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering