Oorontstekingen

Middenoorontsteking en buitenoorontsteking

Een middenoorontsteking komt heel vaak voor bij kleine kinderen. Er bestaan twee soorten.

  • De acute oorontsteking doet erg veel pijn, maar gaat doorgaans vanzelf over na enkele dagen uitzieken. Soms zijn antibiotica nodig.

  • De oorontsteking met effusie (met vocht of slijm achter het trommelvlies) doet nauwelijks pijn, maar kan maanden aanslepen en tijdelijk gehoorverlies veroorzaken. Trommelvliesbuisjes kunnen in beide gevallen soelaas brengen.

De uitwendige oorontsteking of otitis externa wordt ook wel zwemmersoor genoemd. De huid van de gehoorgang is dan ontstoken. Zowel kinderen als volwassenen kunnen een buitenoorontsteking krijgen.

Wat

  • Een oorontsteking of otitis is een ontsteking van het oor. Meestal gaat het om het middenoor. Dat heet dan otitis media.
  • Er bestaan twee soorten middenoorontsteking: acuut en met effusie. Beide types komen bijna alleen voor bij baby’s en jonge kinderen. Vooral baby’s tussen 6 en 12 maanden zijn heel vatbaar; op de leeftijd van 3 jaar heeft bijna driekwart van alle kleuters minstens één oorontsteking doorgemaakt.

Bouw en functies van het oor

Het oor bestaat uit drie delen:

  1. het uitwendige oor
  2. het middenoor
  3. het binnenoor.

  • Het uitwendige oor bestaat uit de oorschelp en de gehoorgang. Dat is het deel dat we kunnen zien.
  • Het middenoor bestaat uit het trommelvlies en de drie gehoorbeentjes: hamer, aambeeld en stijgbeugel.
    Elk middenoor is verbonden met de neus-keelholte door een tunneltje: de buis van Eustachius. Die buis houdt de luchtdruk gelijk aan weerskanten van het trommelvlies, verlucht het middenoor en voert vocht weg uit het middenoor naar de keelholte.
  • Het binnenoor zit diep vanbinnen in het hoofd. Het bestaat uit het slakkenhuis en drie halfcirkelvormige kanaaltjes. Het binnenoor wordt beschermd door een zeer hard deel van de schedel: het rotsbeen.

Het oor heeft twee functies:

  • Het uitwendige oor vangt geluidstrillingen uit de buitenwereld op, het middenoor versterkt de trillingen en het slakkenhuis zet ze om in elektrische impulsen. Die impulsen reizen via de gehoorzenuw naar de hersenen, waar ze als geluid geïnterpreteerd worden.
  • De drie halfcirkelvormige kanaaltjes vormen ons evenwichtsorgaan. Ze registreren versnelling en draaiing van ons hoofd.

Wie krijgt het?

Sommige kinderen zijn vatbaarder voor middenoorontstekingen en krijgen ze meer dan eens.
Risicofactoren:
  • Geslacht: jongens hebben het iets vaker dan meisjes.
  • Wie al heel jong de eerste oorontsteking doormaakte.
  • Aanleg: als ook oudere broertjes en zusjes last hadden van oorontstekingen.
  • Naar de crèche gaan. Daar zitten veel kindjes samen die elkaar in die gevoelige periode gemakkelijk besmetten.
  • Voedingsallergieën
  • Passief roken
  • Een gespleten verhemelte. Zelfs nadat het verhemelte al operatief gesloten werd, blijft de buis van Eustachius slecht werken. Daardoor is de kans op oorproblemen verhoogd, soms tot op volwassen leeftijd.
  • Downsyndroom. Door een combinatie van lichamelijke afwijkingen en verminderde immuniteit.
  • Kinderen met een verminderde immuniteit, om welke reden ook.

Voorkomen

  • Je kind niet naar de crèche brengen, maar naar een opvangmilieu met minder kinderen. Als dat mogelijk is.
  • Borstvoeding beschermt een heel klein beetje.
  • Rook niet waar je kind bij is.

Middenoorontstekingen

1. Acute middenoorontsteking

De acute middenoorontsteking of otitis media komt het vaakst voor, vooral in de winter. De ziekte duurt enkele dagen en gaat daarna meestal vanzelf over.

Oorzaak

Meestal begint het met een verkoudheid, veroorzaakt door een virus. Een bacteriële ontsteking nestelt zich daarna bovenop de virale infectie. Die bacteriën klimmen op door de buis van Eustachius tot achter het trommelvlies en veroorzaken daar een ontsteking met ettervorming. Doordat de buis van Eustachius verstopt is, kan de etter niet wegvloeien. Ze hoopt zich op achter het trommelvlies en duwt ertegen. Dat veroorzaakt de koorts en de hevige pijn.

Een van de volgende drie bacteriën is bijna altijd de veroorzaker:

  • De Streptokokkus pneumoniae of pneumokok. Deze microbe is de lastigste. Ze verdwijnt minder gemakkelijk weer vanzelf uit het oor dan de twee andere. Ze veroorzaakt ook vaker complicaties. Worden antibiotica voorgeschreven, dan is het bijna altijd om deze bacterie te treffen.
  • Haemophilus influenzae
  • Moraxella catarrhalis. Die komt het minst vaak voor.

Kleine kinderen zijn erg vatbaar voor middenoorontstekingen door een samenspel van twee oorzaken:

  • Hun afweersysteem moet zich nog ontwikkelen. Ze hebben erg vaak een verkoudheid en een snotneus.
  • Hun buis van Eustachius is nog in ontwikkeling en werkt nog niet helemaal zoals het hoort. Daardoor raakt ze gemakkelijker verstopt tijdens een verkoudheid dan bij volwassenen.

Klachten

  • Heel erge pijn in het oor. Jonge kindjes die nog niet kunnen zeggen waar het pijn doet, grijpen naar hun oortje of rollen met hun hoofdje over het kussen.
  • Hoge koorts
  • Huilen, prikkelbaarheid
  • Niet willen drinken.
  • Het kind is duidelijk echt ziek.
  • Soms stroomt er etter uit het oor. Er kan wat bloed bij zitten. Dat betekent dat het trommelvlies gescheurd is. Dat is niet erg, want het trommelvlies geneest doorgaans vanzelf. Bovendien is het ergste daarmee voorbij.

Diagnose

De dokter ziet dat het trommelvlies er niet normaal uitziet als hij of zij in het oortje kijkt. In het ergste geval staat het trommelvlies bol door de opgehoopte etter.

Behandeling

  • Paracetamol of ibuprofen mag je geven tegen pijn en koorts. Antibiotica zijn lang niet altijd nodig, ook al gaat het om een bacteriële ontsteking. Antibiotica doen een gewone middenoorontsteking namelijk niet sneller genezen en ze voorkomen evenmin de complicaties. Door zuinig te zijn met deze geneesmiddelen, helpen we bovendien voorkomen dat de pneumokokbacterie resistent wordt tegen antibiotica. Daarom volgen dokters deze richtlijnen:
      • Baby’s jonger dan zes maanden krijgen meteen antibiotica. Hetzelfde geldt voor kinderen met het Downsyndroom, met een gespleten verhemelte of met een minder goed werkend afweersysteem. Zij lopen namelijk een groter risico op verwikkelingen.
      • Baby’s tussen 6 maanden oud en 2 jaar krijgen de eerste 48 tot 72 uur geen antibiotica, tenzij de dokter vindt dat er redenen zijn om het toch te doen.
      • Bij kinderen ouder dan 2 jaar zijn er geen redenen om antibiotica toe te dienen, behalve in enkele zeer bijzondere gevallen. 
      • Gaat het na die eerste twee of drie dagen niet beter of zelfs duidelijk slechter, dan krijgt het kindje toch antibiotica voorgeschreven uit voorzorg. Dan kan het besmet zijn met een krachtiger microbe, waartegen het nog niet genoeg afweer heeft.
  • Het trommelvlies doorprikken is de meest drastische oplossing. Dit paardenmiddel werkt meteen: de etter vloeit weg door het gemaakte gaatje, de pijn vermindert en de koorts daalt veel sneller dan zonder prikken. Het is bovendien ongevaarlijk, want het gaatje geneest zo goed als altijd vanzelf.
    Het doorprikken zelf is erg pijnlijk, al duurt het maar heel kort. Die pijn laat zich niet verdoven of voorkomen. Daarom is het niet de eerste keuze als behandeling, maar soms moet het:
        • Bij pasgeboren baby’s met een acute oorontsteking
        • Bij vermoedelijke complicaties
        • Als het niet betert, ondanks het gebruik van antibiotica
        • Als de pijn ondraaglijk is
  • Trommelvliesbuisjes kunnen uitkomst brengen als je kind erg vaak last heeft van pijnlijke oorontstekingen met hoge koorts. De etter loopt dan weg via de buisjes en het kindje voelt geen pijn meer. Meer over trommelvliesbuisjes lees je bij de middenoorontsteking met effusie.

Complicaties

Verwikkelingen zijn tegenwoordig zeldzaam tot uiterst zeldzaam. Om ze te voorkomen moet je elke oorontsteking van je kind wel laten onderzoeken en behandelen door de dokter.

  • Een acute mastoïditis komt nog het vaakst voor. Dan breidt de etter zich uit in het rotsbeen en hoopt zich op onder de huid achter de oorschelp. De zenuw die het gezicht doet bewegen kan daar een zeldzame keer door aangetast worden. Dat veroorzaakt een tijdelijke aangezichtsverlamming aan de kant van de oorontsteking.
  • Hersenvliesontsteking, een hersenabces of een hersentrombose. Dat is zeldzaam.
  • Uitbreiding van de infectie naar het binnenoor heet labyrintitis. Dat kan niet alleen onherstelbare doofheid maar ook evenwichtsproblemen veroorzaken. Dit is een heel erg zeldzame complicatie.

2. Middenoorontsteking met effusie

Otitis media met effusie (met vocht of slijm achter het trommelvlies) komt erg vaak voor bij jonge kinderen. Er is een piek rond de leeftijd van vier jaar, maar het kan blijven duren tot de zesde verjaardag.

Symptomen

De symptomen zijn helemaal anders en veel minder duidelijk dan bij een acute oorontsteking.
  • Gehoorverlies is het belangrijkste symptoom. Je kind gaat minder goed horen, zijn spraak- en taalontwikkeling blijft achter, het zet de televisie luider enz.
  • Een beetje koorts.
  • Geen pijn, alleen een beetje als het kind huilt of gaat neerliggen.
  • Het kan maanden tot zelfs jaren aanslepen.

Oorzaak

Vocht zit gevangen achter het trommelvlies. Het kan er niet goed weg doordat de buis van Eustachius verstopt is. Dat vocht kan heel dun en vloeibaar zijn, maar ook dik, draderig en taai. Dan spreekt men ook wel van een lijmoor. Er is echter geen sprake van ziekmakende bacteriën en er zit ook geen etter achter het trommelvlies, zoals bij een acute middenoorontsteking wel het geval is. De effusie kan het gevolg zijn van een doorgemaakte acute oorontsteking, maar niet noodzakelijk.

Diagnose

Vaak is het een toevallige vondst, wanneer de huisarts of kinderarts de oren van het kind onderzoekt.

Behandeling

Als een jong kind niet goed hoort, vertragen zijn spraak- en taalontwikkeling daardoor. Daarom wordt een test uitgevoerd die de aanwezigheid van vocht achter het trommelvlies moet vaststellen.
De eerste drie maanden wacht men meestal af. Hoort het kind daarna niet beter, dan kunnen er trommelvliesbuisjes geplaatst worden. Geneesmiddelen helpen niet echt.

Trommelvliesbuisjes

Trommelvliesbuisjes nemen tijdelijk de functie van de buis van Eustachius over. Het oor wordt dan langs dat buisje verlucht en de vloeistof die achter het trommelvlies zit, stroomt door het buisje weg.
De buisjes blijven een half jaar tot een jaar zitten. Ondertussen groeit je kind vanzelf uit zijn oorontstekingen, doordat de buis van Eustachius zich ontwikkelt en de immuniteit verbetert.
Vaak vallen de buisjes vanzelf uit. Daarna groeit het gaatje bijna altijd spontaan weer dicht. Kinderen mogen met buisjes in gaan zwemmen, maar pas enkele weken na de plaatsing ervan.
De ingreep
  • Onder de microscoop wordt een klein gaatje in het trommelvlies gemaakt.
  • Het vocht achter het trommelvlies wordt weggezogen.
  • In het gaatje komt een klein hol plastic buisje.
  • Het is een heel korte procedure in de dagkliniek, maar onder volledige verdoving.
  • Dezelfde dag nog hoort het kindje weer goed.
  • Soms loopt er daarna vocht of etter uit het buisje, ook als het kind niet ziek is. Dat laat zich behandelen met oordruppeltjes.

 

Buitenoorontsteking

​​De uitwendige oorontsteking of otitis externa wordt ook wel zwemmersoor genoemd. De huid van de gehoorgang is dan ontstoken. De ontsteking gaat niet voorbij het trommelvlies. Een uitwendige oorontsteking heeft een andere oorzaak dan een middenoorontsteking. Zowel kinderen als volwassenen kunnen een buitenoorontsteking krijgen.

Symptomen

  • Oorpijn, vooral als je op je oor ligt of het aanraakt.
  • Je bent niet ziek, bent niet verkouden en hebt geen koorts.

Oorzaak

Vaak gaan zwemmen, vooral als het warm is, vergroot je kans op een uitwendige oorontsteking. Je gehoorgang wordt dan vaak nat. De warme, vochtige huid in de gehoorgang is een prima voedingsbodem voor bacteriën. Ze vermenigvuldigen zich, doen de huid ontsteken en daardoor zwellen. De huid heeft vanbinnen in de gehoorgang echter geen plaats om te blijven zwellen. Zo ontstaat een pijnlijke druk op de gehoorgang.

Diagnose

De dokter ziet wat er aan de hand is door het oor te onderzoeken.

Behandeling

De behandeling gebeurt met druppels die plaatselijk de huid ontzwellen en de bacteriën doden.

Preventie

  • Laat na het zwemmen of douchen het water uit je gehoorgang lopen door je hoofd schuin te houden en te schudden.
  • Dep het uitwendige oor voorzichtig droog.
  • Peuter niet met wattenstaafjes in je oren.
 

Verschenen op 18 oktober 2013 en aangepast op 28 september 2017 met medewerking van professor Frans Gordts, diensthoofd K.N.O., Hoofd- en Halsheelkunde, UZ Brussel.

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering