Slagaderverkalking of atherosclerose

De belangrijkste bedreiging voor hart- en bloedvaten is atherosclerose of slagaderverkalking. Dat is een ontstekingsreactie op achtergebleven vetdeeltjes zoals cholesterol. Gelukkig kan je zelf heel wat doen om minder risico te lopen op deze ziekte.

Wat

De normale werking van hart en vaten
Om te kunnen werken hebben al je weefsels en organen constant zuurstof en voedingsstoffen nodig, zoals eiwitten, suikers en vetten. Die belangrijke stoffen zitten opgelost in het bloed. Het hart pompt bij elke hartslag vers zuurstof- en voedselrijk bloed doorheen de slagaders tot in de verste uithoeken van je lichaam. Het bloed geeft er zuurstof en voedingsstoffen af, en neemt koolzuurgas en afvalstoffen op. De aders brengen dat “vuile”, veneus bloed terug naar de rechterkant van het hart. Bloed dat uit de ingewanden komt gaat eerst nog langs de lever, die afvalstoffen opruimt en verse voedingsstoffen afgeeft. In de longen  worden zuurstof en koolzuurgas weer op peil gebracht . Daarna wordt het bloed naar de linkerkant van het hart geleid. Van daaruit vertrekt het voor een nieuwe reis door het lichaam langs de slagaders. Indien de bevloeiing van je organen in het gedrang komt, word je ziek. De meest frequente aangetaste organen zijn het hart zelf, de hersenen, de nieren en de onderste ledematen.
 
Wat is atherosclerose of slagaderverkalking?
De belangrijkste bedreiging voor hart- en bloedvaten is atherosclerose of slagaderverkalking. Dat is een ontstekingsreactie op achtergebleven vetdeeltjes zoals cholesterol. Deze ontstekingsreactie speelt zich af in de wand van de slagaders. Dit leidt tot een gestoorde uitzetbaarheid van deze vaten, waardoor het bloed minder goed kan doorstromen. Met de jaren ontstaan vetophopingen in de wand van de slagaders, waardoor het bloedvat vernauwt. Een vernauwd coronair bloedvat met een gestoorde uitzetbaarheid geeft klachten van pijn in de borstkas bij inspanning of wanneer je een bijkomende belasting oplegt aan je hart. Deze pijn staat bekend als angor pectoris. De vetophoping in de wand van het vernauwde en ontstoken bloedvat, kan ook naar binnen toe scheuren. Dit leidt tot stolselvorming (of trombose) en volledige verstopping van het bloedvat. Plots wordt de toevoer van levensnoodzakelijke zuurstof afgesloten en sterft het weefsel achter het verstopte bloedvat af. Dit is een acuut hartinfarct, wat levensbedreigend is.
Wanneer ditzelfde proces zich voordoet in de boedvaten van de benen, zal dit zich uiten door krampende pijn tijdens het stappen. Vaak zit deze pijn ter hoogte van de kuiten. Typisch is dat de pijn verdwijnt wanneer men stopt met stappen. Dit proces heet claudicatio. In de volksmond noemt men dit ‘etalagebenen’.

Oorzaken

​Atherosclerose ontstaat niet zomaar. Het heeft vele oorzaken, die elkaar versterken. Aan sommige van deze oorzaken kan je zelf niets doen, aan andere wel. De oorzaak van atherosclerose op jongere leeftijd kan toegeschreven worden aan de Westerse levensstijl. In deze tabel  vind je een opsomming van de risicofactoren.

 
​biologische factoren  ​ ​levensstijlfactoren ​  ​uitgebreide factoren
vaste ​aanpasbare
​verhoogde bloeddruk ​roken ​leeftijd​  ​ ​lager inkomen
​verhoogde suiker ​ongezonde voeding ​geslacht ​lagere opleiding
​verhoogde cholesterol ​alcholmisbruik ​genetica ​levensomstandigheden
​overgewicht / obesitas ​weinig lichaamsbeweging ​ras ​werkomstandigheden


Bron: The European Heart Health Charter (www.heartcharter.eu​).​

 

Voorkomen

Verschillende remedies geven samen de aandoening veel minder kans.

De voorwaarden voor gezonde hart- en bloedvaten zijn:
  • niet roken
  • genoeg bewegen: ten minste 30 minuten, 5 keer per week.
  • gezonde eetgewoonten
  • geen overgewicht.
  • bloeddruk lager dan 140/90 mm Hg
  • plasmacholesterolwaarden lager dan 5 mmol/l (190mg/dl) met een LDL cholestertol lager dan 115mg% (LDL is de ‘slechte’ cholesterol)
  • normale suikerstofwisseling
  • te veel stress vermijden

Roken vermijden

Roken is héél slecht voor je hart, bloedvaten en je longen.
Roken is tevens de belangrijkste risicofactor die je zelf helemaal in de hand hebt: je kiest er immers voor om zelf te starten en te stoppen met roken.
Stoppen met roken is een pak van je hart én is goed voor je bloeddruk.  Passief roken is bijna even schadelijk als zelf roken. De rookgewoonte van een partner of van een collega is een gevaar voor je eigen gezondheid. Het is even schadelijk als zelf 5-10 sigaretten roken. Vermijd zoveel mogelijk plaatsen waar gerookt wordt. Het verbod op roken in openbare plaatsen heeft in meerdere landen een merkwaardige vermindering van het aantal hartinfarcten tot gevolg gehad.

Hoge bloeddruk verlagen

Vanaf een bloeddruk van 120 mm Hg (of 12 cm Hg) versnelt de veroudering van je bloedvaten. Een gezonde levensstijl helpt. Dit houdt in: matig zoutgebruik, matig alcoholverbruik, dagelijks verse groenten en fruit eten, controle van het lichaamsgewicht, regelmatig sporten en rookstop. Elk van deze maatregelen doet de bloeddruk met een paar mm Hg dalen.
Je hebt een verhoogde bloeddruk of hypertensie indien je arts een bloeddruk van gelijk of meer dan 140/90 mm Hg (14/9 cm Hg) meet of indien je zelf een bloeddruk van meer dan 135/85 mm Hg meet. Dokters nemen aan dat de zelf gemeten bloeddruk gemiddeld 5 mm Hg lager ligt dan bij de huisarts.

Indien je bloeddruk meer dan 140/90 mm Hg blijft (door de huisarts gemeten), wordt doorgaans een behandeling met geneesmiddelen aangeraden.  Vooral als je je huisarts je cardiovasculair risico als verhoogd inschat. Dit risico wordt ingeschat op basis van leeftijd, rookgedrag, bloeddruk- dn cholesterolwaarde. Men berekent op basis hiervan het 10 jaarsrisico op overlijden (SCORE risico).

Overgewicht en metabool syndroom vermijden

Overgewicht neemt bij de Vlaamse bevolking dramatisch toe. Oorzaken zijn gebrek aan beweging, slechte voeding en gesuikerde frisdranken. Om je ideale gewicht te bepalen bestaan verschillende methodes. Een ervan is de Body Mass Index. Dit is de verhouding tussen je lichaamslengte en gewicht. Ideaal is een cijfer tussen 20 en 25. Bereken hier zelf je BMI.
Het buikvet of abdominale vet is de meest schadelijke vetmassa. Een maat voor deze vetmassa  is je buikomtrek, gemeten ter hoogte van de navel. Die navelomtrek mag niet meer bedragen dan 94 cm bij mannen en 80 cm bij vrouwen.
 Als je abdominaal overgewicht hebt, een verhoogde bloeddruk en/of een te lage HDL-cholesterol ( goede cholesterol) en te hoge triglyceriden in het bloed, dan heb je het metabool syndroom. Het metabool syndroom verhoogt je risico op hart- en vaatziekten en op de ontwikkeling van diabetes type II.
Er verschijnen heel wat tegenstrijdige berichten in de media over obesitas, waarbij ook wordt beweerd dat overgewicht gezond is. Deze onduidelijkheid berust op meerdere elementen.

  • Ten eerste is te mager zijn veel slechter voor de gezondheid dan een licht overgewicht. Het optimaal lichaamsgewicht ligt trouwens rond een BMI van 24-25, aan de grens met het overgewicht.
  • Ten tweede lijken hoogbejaarden of zieke hartpatiënten met overgewicht het beter te doen dan de magere hoogbejaarden of zieke hartpatiënten. Zij hebben ook meer reserves om een griep of een andere ziekte te overwinnen. Bij deze mensen zullen de artsen een stabilisatie van het lichaamsgewicht eerder dan vermagering nastreven.
  • Ten derde lijkt overgewicht zonder centrale obesitas, zonder metabool syndroom en zonder diabetes veel minder schadelijk te zijn.

  • Op basis van deze gegevens gaan beweren dat overgewicht gezond zou zijn, is dan wel wat kort door de bocht.

De pil

De eerste generatie anticonceptiepillen houden een verhoogd risico in op aantasting van de bloedvaten door verhoging van cholesterol en bloeddruk. Bij de nieuwe generatie laaggedoseerde pillen is de cholesterol verhoging beperkt, maar is er toch steeds een verhoging van de bloeddruk met enkele mm Hg. Dit kan bij langdurig gebruik van 10 jaren of meer leiden tot snellere vaatverstijving en vaatverkalking. Onafhankelijk hiervan kunnen de hormonen van de pil het bloed meer stolbaar maken, waardoor er een toegenomen risico bestaat voor veneuze trombose van het been en een licht toegenomen risico voor hartinfarct en hersenberoerte. Het noodzakelijk gebruik van de pil zou hierom moeten samengaan met een controle van de cardiovasculaire risicofactoren. Een beruchte combinatie wordt gevormd door de pil en de sigaret: een combinatie die kan leiden tot hartinfarct, hersentrombose en plotse dood, zelfs onder de leeftijd van 40 jaar! Deze combinatie geeft tevens een verhoogd risico op klontervorming in de aders of venen (thromboflebitis) en op longembolie.

Cholesterol

Cholesterol is een vetachtige stof die belangrijk is voor het in stand houden van onze cellen en weefsels. Onze lever maakt het grootste deel ervan zelf aan. Maar het zit ook in dierlijke vetten, die we opnemen via onze voeding. Cholesterol wordt als een grote boosdoener beschouwd, maar zo eenvoudig ligt het niet. Er bestaan namelijk twee soorten cholesterol, LDL of Low Density Lipoproteine cholesterol en HDL of High Density Lipoproteine cholesterol.
LDL-cholesterol kan je vergelijken met grote open vrachtwagens vol voedingsstoffen. Af en toe verliest er eentje een deel van zijn lading. Die blijft liggen op het wegdek, in dit geval het bloedvat. Voor de algemene bevolking is het best om niet meer dan 115 mg/dl in het bloed te hebben. Bij hoog-risco patiënten proberen de artsen het LDL-cholesterol met dieet en medicatie onder de 100 mg% en zelfs onder de 70mg% te brengen.
HDL dient dan weer als ruimdienst. Het gaat langs alle bloedvaten van het lichaam, ruimt de achtergebleven LDL-cholesterol op en brengt het terug naar de lever voor verwerking. Het is dus beter om een hogere HDL cholesterol te hebben, meer dan 40 mg% bij mannen en meer dan 50 mg% bij vrouwen.
HDL wordt daarom bestempeld als de goede cholesterol en LDL als de slechte. Toch hebben we beide nodig. De juiste verhouding is wel belangrijk. Blijft er meer cholesterol liggen dan er geruimd wordt, dan wordt het ongezond.
Indien je HDL cholesterol laag is (beneden de 40 mg% bij mannen en 50 mg% bij vrouwen) en je hebt bovendien een verhoogde concentratie van een ander vet in het bloed, de triglyceriden die meer dan 150 mg% bedraagt, dan gaat je huisarts denken aan metabool syndroom of diabetes en zal hij de gepaste onderzoeken aanvragen. Dit moet op de eerste plaats aangepakt worden met de aanpassing van de levenstijl. Een goede medicatie om de HDL-cholesterol te doen stijgen, bestaat (voorlopig) niet.
  

Let op wat je eet

Ons Westers voedingspatroon is de laatste jaren te vet, te zoet, te zout en te calorierijk. Dat kan leiden tot overgewicht, hoge bloeddruk, diabetes type 2 en te hoge cholesterol. Door gezonder te gaan eten, sla je een heleboel vliegen in één klap.
Let op vet
  • Beperk vlees, want dat bevat ontzettend veel vet. Ook al zie je het niet altijd met het blote oog. Je hoeft geen vegetariër te worden. Door minder vaak of kleinere porties vlees te eten doe je al heel wat. Wissel vlees af met vis en gevogelte.
  • Zet twee maal per week vis op het menu. Dit mag ook vette vis zijn, zoals zalm, makreel, sardienen. De vetten uit vette vis zijn beter voor hart- en bloedvaten.
  • Vegetarische producten kunnen ook vlees, vis en gevogelte vervangen. Er is keuze genoeg: tofu, seitan, quorn of combinaties van granen en peulvruchten zijn volwaardige én lekkere vleesvervangers, waar je creatief mee aan de slag kan.
  • Vervang vette door magere melkproducten.
  • Eet niet te veel eieren en gebak. Schrap de vette sauzen met veel boter en room van het menu.
  • Vervang boter door plantaardige oliën. Zij bevatten vetzuren die het hart beschermen. Erg gezond is olijfolie. Je kan het gebruiken voor bakken en braden, en in lekkere vinaigrettes in plaats van mayonaise. Ook noten(oliën) bevatten plantaardige vetten en ze hebben antioxiderende eigenschappen. Daarom zijn ze zeer nuttig in het voorkomen van hart- en vaatziekten. Dat laatste geldt ook voor vis, omdat het beschermende omega-3 vetzuren bevat.
  • Voor op de boterham zijn margarines op basis van natuurlijke plantaardige oliën het best. Als je last hebt van hoge cholesterolwaarden kan je margarines met plantensterolen gebruiken. Ze doen het totaal cholesterol en LDL-cholesterol dalen. Je moet daarvoor wel minstens een pakje van 250 gram per week gebruiken. Personen met normale cholesterolspiegels zijn niet gebaat met deze prijzige margarines.
Bezuinig op suiker

Eet niet te veel snoepgoed en voedingsmiddelen die erg veel suiker bevatten. Laat frisdranken met veel suiker helemaal staan. Dat is des te belangrijker als je weinig beweegt, aan overgewicht, het metabool syndroom of diabetes type 2 lijdt. 

Hier kan je niets aan doen 

  • Leeftijd
    Hoe ouder je wordt, hoe meer kans je hebt om hart- en vaatziekten te ontwikkelen.
  • Je geslacht
    Mannen ontwikkelen hart- en vaatziekten gemiddeld tien jaar vroeger dan vrouwen. De aandoening treft doorgaans mannen vanaf vijftig en vrouwen vanaf zestig jaar.
  • Erfelijkheid
    Hebben je ouders goede hart- en bloedvaten, dan is de kans groter dat je in hetzelfde geval verkeert. Toch moet je je gezondheid koesteren. Zijn je ouders hartpatiënten, dan moet je roeien met de riemen die je kreeg. Aan je genetische voorbeschiktheid kan je niets veranderen, maar je kan er wel rekening mee houden.
  • Suikerziekte
    Suikerziekte is een belangrijke risicofactor voor atherosclerose (slagaderverkalking). Er bestaan twee soorten suikerziekte. Aan het krijgen van diabetes type I, dat vaker jongere mensen treft, kan je helemaal niets doen. Het ontstaan van diabetes type II, wordt zowel door erfelijkheid als door levensstijl bepaald. Ben je erfelijk voorbeschikt, dan kan je suikerziekte voorkomen of vele jaren uitstellen door een gezonde levensstijl en vermijden van overgewicht.
  • Nierziekten

    De chronische ziekten van de nieren die aanleiding geven tot een verminderde nierfunctie, gaan gepaard met een sterk verhoogd risico op cardiovasculaire verwikkelingen door atherosclerose.

Geneesmiddelen

·        Om hart- en vaatziekten te voorkomen zal de bloeddruk met medicamenten onder de 140/90 mm Hg gebracht worden en bij patiënten met suikerziekte onder de 140/85 mm Hg. Hierbij zal je arts een keuze maken uit één van de grote klassen van medicamenten: ACE inhibitoren, calcium antagonisten, diuretica en beta-blokkers.
·        Om hart- en vaatziekten te voorkomen zal je huisarts bij hoog-risico patiënten ook een cholesterolverlagende medicatie opstarten van het type statine, met als bedoeling om samen met een aangepast dieet het LDL-cholesterol onder de 100 mg te krijgen. Statines zijn de enige cholesterolverlagende medicijnen die op lange termijn de overleving verlengen.
·        Aspirine wordt niet meer voorgeschreven om hart- en vaatziekten te voorkomen, omwille van de twijfelachtige kosten/baten verhouding tussen het voorkomen van infarcten of beroerten en de belangrijke bloedingsverwikkelingen (maagdarmbloedingen, hersenbloedingen);
·        Patiënten die een hartinfarct of een hersenberoerte hebben doorgemaakt, of die een hartingreep ondergingen (operatie met overbruggingen of hartkatheterisatie met stent implantatie) moeten levenslang medicamenten innemen (zeker aspirine en statines).

Behandelen

Andere levensstijl en medicatie
De behandeling van atherosclerose berust op de eerste plaats op een verandering van de levensstijl en het innemen van medicatie. Dit heet een conservatieve behandeling (OMT: optimal medical treatment). Voor de meeste mensen is levensstijl plus medicatie de beste oplossing. Studies hebben uitgewezen dat patiënten die met dieet plus krachtige bloeddruk- en cholesterolverlagende medicatie worden behandeld het vaak even goed doen dan patiënten die een ingreep ondergaan.
 
Hartkatheterisatie en operatie
Wanneer de conservatieve behandeling faalt, of bij ernstig zuurstoftekort van het hart, kunnen chirurgische technieken om bloed en zuurstof terug naar het hartspierweefsel te doen vloeien een oplossing bieden. Deze technieken zijn de laatste decennia sterk verbeterd. Vernauwde slagaders kunnen verwijd worden via een hartkatheterisatie.
Via aanprikken van een slagader in de pols of de lies brengt de cadioloog een ballonnetje in het bloedvat en laat een stent (een soort spiraaltje) achter. Op die manier wordt het bloedvat opengehouden. Deze stents kunnen eenvoudig uit een metalen legering bestaan (BMS, bare metal stents) . Heden is standaardbehandeling evenwel de plaatsing van een stent die medicatie vrijzet die voorkomt dat het bloedvat opnieuw vernauwt (DES, drug eluting stent).

Verschenen op 10 december 2013 en herzien op 18 september 2017 met medewerking van dokter Benny Drieghe, Hartcentrum UZ Gent (oorspr.bron Prof. Thierry Gillebert)

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering