Aambeien

Aambeien, speen of hemorroïden vormen zelden het onderwerp van gesprek. Ze zijn nochtans allesbehalve zeldzaam en kunnen echt vervelend zijn. Gelukkig zijn ze ongevaarlijk. Een juiste diagnose ligt minder voor de hand dan je zou verwachten voor zo’n banale aandoening. Sommige darmklachten worden verward met die van aambeien, met als gevolg een verkeerde behandeling. In het beste geval betekent dat alleen maar tijdverlies, in het ergste wordt een ernstige darmziekte over het hoofd gezien.

Wat

​Aambeienweefsel

Vanaf de geboorte heeft iedereen aambeienweefsel in het anaal kanaal, dat wil zeggen net boven en in de anus. Dat weefsel is een sponsachtig netwerk van aders, beschermd door een slijmvlieslaag. Samen met de kringspieren zorgt het ervoor dat we de aars luchtdicht kunnen afsluiten en onze stoelgang ophouden.

Die aders hebben een eigenaardigheidje. Ze worden rechtstreeks vanuit de slagaders met bloed gevuld. Elders in het lichaam gebeurt de uitwisseling van bloed tussen aders en slagaders via heel kleine adertjes: de capillairen of haarvaatjes. Hier ontbreekt dat tussenstation. Daardoor zijn de hemorroïdenaders veel sterker doorbloed dan de aders elders in het lichaam. 

Zo krijg je aambeien

Telkens als je stoelgang maakt, wordt dat kwetsbare aambeienweefsel platgeduwd door de ontlasting. Zeker wanneer je hard moet persen, krijgt het behoorlijk wat druk te verduren. Geen wonder dat je vanaf de leeftijd van 25-30 jaar plaatselijke slijtageverschijnselen kan krijgen. De aders zetten uit en vullen zich met bloed, dat niet meteen weer wegstroomt. Ze gaan ook uitpuilen. Zo ontstaan aambeien.

Er bestaan twee soorten:

  • Uitwendige aambeien zitten op de anus zelf. Bij een uitwendig onderzoek van de aarsstreek zijn ze meteen zichtbaar als blauwdoorschemerende bloedvaten.
  • Inwendige aambeien zitten vanbinnen in de endeldarm, het laatste stukje van de dikke darm. Als ze op hun plaats zitten, kan je ze niet voelen of zien. Maar daar blijven ze niet altijd.

Aambei bloedt

Aambeien zijn kwetsbaar en zitten vol bloed. Wanneer het beschermende slijmvlieslaagje scheurt, gaat de aambei bloeden. Dat gebeurt gemakkelijk wanneer je hard moet persen. Dit is het vaakst voorkomende aambeiprobleem.

Het bloed is helderrood door de typische structuur van de aambeienaders: het is bijna slagaderlijk en bevat daardoor veel zuurstof. Het bloedverlies ziet er vaak spectaculair uit omdat het wc-papier en het water in de wc-pot knalrood kleuren, maar meestal gaat het maar om enkele milliliters per keer. 

Uitzakking of prolaps

Met de stoelgang kunnen inwendige aambeien mee naar buiten geperst worden. Dan komen ze uit de aars tevoorschijn. Ook zo'n prolaps veroorzaakt bloedverlies.

Een prolaps kan verschillende stadia doorlopen. In het begin keren ze van zelf terug. Later moet je ze met je vinger weer naarbinnen duwen. In het ergste geval blijven ze voortdurend buiten hangen. Het kan ook dat je alleen maar een drukkend gevoel in de aars hebt, maar geen prolaps. 

Aambeientrombose of kloof

  • Plotse bobbel + pijn = aambeientrombose

    Aambeien zelf zijn pijnloos. Wat wel degelijk pijn doet, is een trombose. Dat is een bloedklonter die in de aambei gevormd wordt en er vastzit. Dan voel je ineens een pijnlijke, harde knobbel. Die bloedklonter vormt zich ofwel in een uitwendige aambei, ofwel in een inwendige aambei die niet meer thuisgeraakt is.
  • Aanhoudende pijn = kloof

    Je krijgt heel erge pijn als je naar de wc moet gaan. Het gaat even beter na de ontlasting, maar de pijn komt snel weer opzetten en kan uren aanhouden.
    Dat soort pijn heeft alles te maken met een kloofje of fissuur in de anus, maar niets met aambeien. Toch wordt ze nog te vaak aan aambeien toegeschreven. Iedere arts kan de juiste diagnose stellen na een vraaggesprek en een lichamelijk onderzoek, maar dat gebeurt niet altijd. Met als gevolg dat je een verkeerde behandeling krijgt en de kloof niet wil genezen.

Diagnose

  • Ben je jonger dan 50 wanneer je voor het eerst anaal bloedverlies hebt, raadpleeg dan je huisarts. Die hoort je grondig te ondervragen om de oorzaak van je probleem te achterhalen.
    Daarnaast moet de dokter zeker naar de anus zelf kijken. Hij of zij kan ook een proctoscopie uitvoeren. Dat is een onderzoek van de endeldarm met een korte metalen buis. Als je dokter je niet op zijn minst uitwendig onderzoekt voor je een aambeienzalf voorgeschreven krijgt, raadpleeg dan iemand anders.
  • Ben je 50 of ouder, dan is een volledig inwendig onderzoek van de dikke darm, een coloscopie, aanbevolen wanneer je bloedverlies hebt.

Aambeien en kanker

Er is geen enkel oorzakelijk verband tussen aambeien en darmkanker. Aambeien kunnen nooit ontaarden tot darmkanker en ze maken je er ook niet vatbaarder voor. Maar de symptomen lijken wel op elkaar. Anaal bloedverlies kan immers ook veroorzaakt worden door een tumor hogerop in de darm of door een poliep. Die laatste is op zichzelf wel onschuldig, maar kan op termijn ontaarden tot kanker.

Laat daarom ieder nieuw en voor jou onbekend bloedverlies grondig onderzoeken. Zeker als je:

  • ouder bent dan vijftig en/of familieleden met ernstige darmziekten hebt.
  • een verandering in je stoelgangpatroon opmerkt: vaker obstipatie of diarree dan vroeger
  • plots teerachtige of zwartbruine stoelgang hebt
  • buikpijn hebt
  • vermagert

Anale jeuk

Anale jeuk wordt vaak aan aambeien toegeschreven, maar heeft daar bijna nooit iets mee te maken. Het is een typisch mannenprobleem.

Meestal komt het door overdreven hygiëne en ben je in een vicieuze cirkel terecht gekomen. Door de jeuk ben je geneigd om extra hard te schrobben met toiletpapier en je goed te wassen met veel zeep. Met als gevolg: roodheid, irritatie, kleine wondjes en scheurtjes in de anus. Niet doen dus.

Wel:

  • Reinig de zone met zuiver water en een washandje.
  • Dep voorzichtig maar grondig droog. Niet wrijven! Gebruik als het kan een haardroger op een lage stand.
  • Doe eventueel wat eosine op de gevoelige plek om ze droog te houden.
  • Vochtige reinigingsdoekjes zijn een goed alternatief buitenshuis. Kies een versie zonder parfum of alcohol om een allergische reactie of extra irritatie te voorkomen.

Daarmee raakt het probleem doorgaans snel opgelost, maar je blijft er wel gevoelig voor.

Chronische jeuk doet de hoornlaag verdikken. In dat geval kan een kortstondige kuur met cortisone helpen. Langdurig behandelen met cortisone is uit den boze, want het kan de huid – onomkeerbaar - heel erg dun maken. 

Velletjes aan de anus

Nogal wat anussen vertonen pijnloze, lelvormige aanhangseltjes. De medische term ervoor is: mariske. Zo’n mariske is littekenweefsel dat meestal ontstaat op de plaats van een genezen aambeientrombose of een kloof. De huid die plaatselijk uitgerekt was, verschrompelt tot zo’n aanhangseltje. Het is volledig onschadelijk en het is geen aambei. Als het een goede hygiëne in de weg zit, kan je het laten wegnemen.

 

Wie

​Wat geeft je meer kans op aambeien?

Aanleg? Niet echt

Wel veertig procent van de bevolking heeft aambeien. De kans is dus groot dat ten minste één iemand uit jouw familie het ook heeft. Alleen is het niet iets waar we graag over spreken, zodat het misschien veel zeldzmer lijkt.

Zwangerschap

Tijdens en vooral na een bevalling krijgen nogal wat vrouwen last van aambeien. Door het persen tijdens de bevalling zijn alle weefsels van de bekkenbodem meer gezwollen doordat ze vol bloed zitten. 

Bestaande aambeien

kunnen mee naar buiten geperst worden en zo kan een trombose ontstaan.

Anale pijn

die blijft aanhouden in de weken na de bevalling wordt veroorzaakt door een kloof. Ook dat komt vaak voor, maar wordt al eens over het hoofd gezien.

 

Aambeien en spataders

Aambeien zijn uitgezakte aders in de aarsstreek. Spataders zijn uitgezakte aders in de benen. Toch is er geen enkel verband tussen beide aandoeningen: het ene hebben betekent niet dat je vatbaarder bent voor het andere. 

Behandelen

​Pijn behandelen

  • Een aambeientrombose wordt behandeld met niet-steroïdale ontstekingsremmers in de vorm van pilletjes. Daarmee geneest het doorgaans vlot en de klonter verdwijnt vanzelf. Soms wordt de aambei ingesneden om de klonter eruit te halen. Doorgaans brengt dat niet sneller verlichting dan de pijnstillers, omdat ook het sneetje pijn veroorzaakt.
  • De juiste behandeling van een kloof gebeurt met een zalf op basis van nitroglycerine, een product dat de bloedvaten openzet en de aarsspier ontspant. Door de betere doorbloeding geneest de kloof. 

Bloedverlies en prolaps behandelen

Heb je weinig last:

  • Begin met aambeienzalf. Er bestaan veel soorten, met verschillende actieve stoffen erin zoals cortisone, pijnstillers, scleroserende producten of zinkoxide.
  • Bij bloedverlies kan je een middel gebruiken tegen spataders, zoals Daflon.
  • Een warm zitbadje of een ijsblokje kunnen helpen tegen de symptomen. 

Daarmee wordt het onderliggende probleem natuurlijk niet opgelost.

Heb je te veel last:

dan moet je de aambeien laten verwijderen. Er bestaan verschillende mogelijkheden, al naar gelang de ernst. Lichte gevallen kunnen poliklinisch opgelost worden.

  • Een korte hittebehandeling met infraroodstraling snijdt de bloedtoevoer naar kleine aambeien af. Daarvoor zijn drie korte sessies nodig, met een maand tussen elk ervan. De behandeling is zo goed als pijnloos en eenvoudig. Na enkele jaren komen de symptomen meestal terug. Niet erg: je kan ze opnieuw laten behandelen.
  • Een ligatuur is een behandeling met elastiekjes die rond de hals van de uitgezakte aambeien worden vastgemaakt. Daardoor wordt de bloedtoevoer afgesneden, verschrompelen de aambeien en vallen ze na korte tijd af. Die ingreep kan tot enkele dagen erna een vervelend drukgevoel of pijn veroorzaken, maar daartegen kan je dokter pijnstillers voorschrijven.
    Belangrijk: Een enkele keer veroorzaakt deze ingreep een infectie. Heb je kort  erna hevige pijn, koorts en/of kan je niet meer plassen, raadpleeg dan zo snel mogelijk de arts die je behandeld heeft!
  • Scleroserende inspuitingen doen de aderwanden met elkaar verkleven en de uitgezakte ader verschrompelen. Deze wat omslachtige techniek is ook niet volledig risicoloos waardoor het steeds minder uitgevoerd wordt. 

In ernstige gevallen:

worden de aambeien tijdens een operatie uitgehaald. Er bestaan twee varianten, elk met zijn voor- en nadelen.

  • De pijnlijke is de oudste. Dan worden de aambeien zoveel mogelijk weggesneden. Daarna komt ze niet zo snel meer terug, maar de eerste dagen na de operatie heb je behoorlijk wat pijn.
  • Bij de pijnloze wordt overtollig uithangend hemorroïdaal weefsel uitgesneden. De rest wordt weer aan elkaar bevestigd met nietjes. Het is alsof de uitgezakte voering van je jas wordt ingekort, waardoor er niets meer onder de zoom uit komt piepen. Deze methode heeft minder goede langetermijnresultaten en er zitten enkele risico’s aan vast. Maar voor bepaalde, specifieke gevallen is het de meest geschikte oplossing.

Voorkomen

​Hoe aambeien voorkomen?

Hoe minder het aambeienweefsel onder druk staat, des te kleiner is de kans dat je last van aambeien krijgt of dat ze terugkeren na een behandeling. Dit kan je zelf doen.

  • Vermijd zoveel mogelijk constipatie of diarree, want allebei veroorzaken ze bloedverlies.
  • Eet veel vezels, fruit en groenten. Drink daarbij veel water, want als je het alleen bij de vezels laat, raak je gegarandeerd nog veel harder geconstipeerd!
  • Een zacht osmotisch laxeermiddel mag tijdelijk ook, maar laat je adviseren door je dokter voor de juiste keuze.
  • Beweeg. Dat bevordert de stoelgang.
  • Zit of sta niet te lang aan één stuk door, om te veel druk op de aders te vermijden.
  • Ga meteen naar de wc als je aandrang voelt. Hoe langer je het bezoek uitstelt, des te droger en harder wordt je stoelgang.
  • Blijf niet te lang zitten op het toilet en vermijd hard persen.
  • Vermijd alcohol, want het zet de bloedvaten open. Bloedverlies na een nachtje doorzakken is een klassiek verhaal bij de dokter.

Verschenen op 24 april 2012 en herzien op 13 oktober 2016 met medewerking van professor Danny De Looze, afdeling Maag-, darm- en leverziekten, UZ Gent

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering