Cholesterol

Cholesterol is een onmisbare stof in ons lichaam. Het heeft een essentiële functie in het opbouwen van celwanden, hormonen en de isolatie van zenuwvezels. Iedereen heeft dus cholesterol nodig om te overleven. ​

Wat

Wat is cholesterol?

Het is een vetachtige stof die ons lichaam nodig heeft om te overleven. Het zorgt mee voor de opbouw van celwanden, voor de vorming van een aantal hormonen en het is ook verantwoordelijk voor de isolatie van zenuw- en hersencellen. Deze stof wordt door vooral het lichaam aangemaakt in de lever. De rest, ongeveer 25 %, wordt opgenomen uit (dierlijke) voeding.

​Soorten cholesterol

Voordat cholesterol door het bloed getransporteerd kan worden, moet het eerst wateroplosbaar gemaakt worden. Dit gebeurt door de cholesterol in een ‘jasje’ te steken van lipop​roteïne. Afhankelijk van dit jasje, kan met spreken van ‘goede’ (HDL) of ‘slechte’ (LDL) cholesterol.

1. LDL-cholesterol

LDL-cholesterol wordt ook wel de 'slechte' cholesterol genoemd.

De cholesterol wordt verpakt in een jasje van Lage-Densiteit Lipoproteïnen, vandaar de naam. Dit eiwitcomplex zorgt ervoor dat de cholesterol wordt aangevoerd naar de lichaamscellen. Wanneer er te veel LDL-cholesterol in de bloedsomloop zit, gaat de overtollige LDL-cholesterol neerslaan in de bloedvaten. Zo ontstaan er geleidelijk aan ophopingen of plaques.

2. HDL-cholesterol

HDL-cholesterol, ook wel de 'goede' cholesterol genoemd, wordt verpakt in een jasje van Hoge-Densiteit Lipoproteïnen. Dit eiwitcomplex zorgt ervoor dat de overtollige (LDL-)cholesterol die zich in de bloedbaan bevindt, wordt verwijderd. De overtollige cholesterol wordt door de HDL-cholesterol naar de lever gebracht, om daarna via de darmen uit het lichaam te verdwijnen. De HDL-cholesterol werkt in feite als een soort buffer voor de overtollige LDL-cholesterol en is op die manier een bescherming tegen aderverkalking (of atherosclerose). Daarom is niet enkel het totale cholesterolgehalte van belang, maar ook de verhouding tussen HDL- en LDL-cholesterol.

Wat zijn triglyceriden en wat is het verband met cholesterol?

Triglyceriden (TG) zijn vetten die circuleren in het bloed. Ze worden aangemaakt door de lever, maar komen ook binnen via bepaalde voedingsmiddelen. Als we daarnaast ook meer calorieën opnemen in vergelijking met hoeveel we er verbranden, kan dat zorgen voor een opstapeling van triglyceriden. Een grote hoeveelheid triglyceriden in je bloed is ongezond en is een risicofactor op hart- en vaatziekten. Triglyceriden kunnen, net zoals LDL-cholesterol, neerslaan in de wand van de bloedvaten. Daarnaast geldt over het algemeen dat hoe hoger de triglyceridenwaarden in het bloed, hoe lager de HDL-cholesterol​.

Oorzaak

​Een te hoog cholesterolgehalte kan verschillende oorzaken hebben:

  • Erfelijke aanleg. Dit heet familiale hypercholesterolemie of FH.
  • Aandoeningen die het cholesterolgehalte verhogen: bijvoorbeeld een traag werkende schildklier, lever- en nieraandoeningen, diabeters...
  • Een ongezonde leefstijl: ongezonde voeding met te veel verzadigde vetten, te weinig bewegen, overmatig alcoholgebruik, roken, ...Een ongezonde leefstijl: ongezonde voeding met te veel verzadigde vetten, te weinig bewegen, overmatig alcoholgebruik, roken...

Tips

Hoe hou je je cholesterol op peil?

Een gezonde levensstijl is de beste manier om je cholesterolgehalte onder controle te houden. De belangrijkste onderdelen van een gezonde levensstijl zijn:
  • voldoende bewegen (30 minuten per dag)
  • niet roken
  • afwisselend en gezond eten
  • voldoende ontspannen
  • een gezond gewicht
  • Heb je een te hoge cholesterol? Laat  je cholesterolgehalte dan op regelmatige basis controleren door de huisarts, zo kunnen eventuele problemen tijdig worden aangepakt.

Als ziekenfonds ondersteunen we jou. Ontdek de terugbetalingen en ledenvoordelen waar je als lid recht op hebt. Denk bijvoorbeeld aan ons sportvoordeel, terugbetaling bij rookstopbegeleiding, dieetvoordeel …

Voedingstips

Voeding kan je cholesterol helpen verlagen. We zetten enkele voedingsadviezen op een rijtje. Heb je nog een specifieke vraag? Stel ze gerust aan onze webdiëtist.

Welke voedingsmiddelen eten om je cholesterolniveau te verlagen?

  • Zet twee keer per week vis op het menu. Kies vooral voor vette vis, deze bevat onverzadigde vetten.
  • Eet elke dag 300 gram groenten en 2 stukken fruit. Beperk wel het gebruik van kokosnoot. 
  • Beperk je vleesverbruik tot 100 g per dag. Verkies wit vlees boven rood vlees en vers vlees boven bewerkt vlees. Gevogelte is dus beter dan rood vlees. Een goede basisregel is de volgende:

o    2 tot 3 keer per week vers wit vlees

o    1 tot 2 keer per week mager rood vlees

o    bewerkt vlees (salami, worst, pate,…) zo weinig mogelijk. Orgaanvlees max. 1 maal per 14 dagen.

o    Aarzel niet om ook je vlees eens te vervangen door volwaardige vleesvervangers zoals quorn, tofu, seitan., een ei, peulvruchten…

  • Ga voor volkorenbrood en mijd boterkoeken, croissants, enz.
  • Gebruik magere zuivelproducten.
  • Beperk vette kazen (hoger dan 30 % vetgehalte).
  • Eet lichte vinaigrettes en magere slasauzen in de plaats van mayonaise.
  • Eet maximum 1 keer per 14 dagen gefrituurde gerechten.
  • Beperk zout.
  • Drink niet meer dan tien standaardglazen alcohol per week en las ook enkele alcoholvrije dagen in.
  • Eet niet meer dan 7 eieren per week. Eieren van eigen scharrelkippen bevatten meer dioxines en pcb’s (polychloorbifenylen) dan supermarkteieren. Daarom beperk je eieren van eigen kippen best tot maximaal 2 keer per week. Voor kinderen tot 12 jaar is dit maximaal 1 keer per week. Eieren gebruikt in bereidingen worden hierbij meegeteld (pannenkoeken, wafels, mayonaise…). 

Op zoek naar recepten die passen binnen een cholesterolverlagend dieet? Ontdek ze hier​.

In welke voedingsmiddelen vind je cholesterol?

Cholesterol komt enkel voor in dierlijke producten. Voedingsmiddelen van plantaardige oorsprong bevatten geen cholesterol.

Helpt margarine tegen een te hoge cholesterol?

Margarines die zijn verrijkt met toegevoegde plantaardige stoffen (plantensterolen) verlagen bij dagelijks gebruik de cholesterol. Het is echter nog niet bewezen dat dit de sterfte door hart- en bloedvatenziekten doet dalen en dat er op termijn geen bijwerkingen optreden. Ook wie deze margarines gebuikt, moet zijn eet- en leefgewoontes aanpassen. Anders is de aankoop van de dure margarines zinloos. Wie een normale cholesterolwaarde heeft, is niet geholpen met dergelijke producten. Een combinatie van gezonde voeding en meer bewegen is bij hen meer dan voldoende.

Werken cholesterolverlagende drankjes (Danacol, Benecol ed.) uit de zuivelafdeling op dezelfde manier als margarine?

Cholesterolverlagende zuiveldrankjes bevatten, net als margarine, plantensterolen. Ze werken dus op dezelfde manier als margarine. Dagelijkse consumptie van deze drankjes doet de cholesterol dalen, maar het effect valt weg wanneer je er mee stopt. Ook hier blijft het advies om eventuele consumptie te combineren met het aanpassen van de eet- en leefgewoontes.

Speelt alcohol een rol bij cholesterol?

Wie 1 à 2 glazen alcohol drinkt per dag, heeft meer HDL-cholesterol dan wie nooit alcohol gebruikt.  Het positieve effect verdwijnt wanneer je meer drinkt.

De voedingsdriehoek raadt aan om niet meer dan tien standaardglazen alcohol per week te drinken. Indien je alcohol drinkt, beperk het dan tot 1 of 2 glazen per dag. Probeer alcohol niet dagelijks te drinken door enkele keren per week een alcoholvrije dag in te voeren. 

Wat is het verband tussen verzadigde en onverzadigde vetten en cholesterol?

Het verschil komt hier op neer: verzadigde vetten hebben een negatieve invloed op het cholesterolgehalte, terwijl onverzadigde vetten een positieve invloed hebben. Het komt er dus op aan om zoveel mogelijk te kiezen voor de onverzadigde vetten. Lees goed de verpakking voor je een product kiest in de winkel.

In welke voedingsmiddelen zit verzadigd vet?

Verzadigd vet zit hoofdzakelijk in dierlijke producten zoals spek, worst en charcuterie. Het komt ook voor in zuivelproducten zoals volle melk, boter en kaas. Ook veel bewerkte en kant-en-klare voedingsmiddelen zoals taarten, koeken en gebak bevatten een hoge dosis verzadigd vet. Enkele plantaardige producten zijn ook rijk aan verzadigde vetten zoals palmolie, kokosvet, …

In welke voedingsmiddelen zit onverzadigd vet?

Onverzadigd vet verlaagt het cholesterolgehalte in het bloed. Het heeft een positief effect. Het komt voor in bijna alle soorten olie (waaronder olijfolie), dieet- bak- en braadvet, dieetmargarine, dieethalvarine, pinda’s en vette vis.

Wat zijn Omega 3-vetzuren?

Omega 3-vetzuren zijn essentiële vetzuren die ons lichaam nodig heeft. We kunnen de Omega 3-vetzuren echter niet zelf aanmaken en moeten ze dus volledig uit onze voeding opnemen. Omega 3-vetzuren zijn onverzadigde vetten, die een positieve werking hebben op ons cholesterolgehalte.

Kan je ‘goede’ of HDL-cholesterol uit voeding halen?

Je haalt geen ‘goede’ of ‘slechte’ cholesterol uit voeding. De cholesterol wordt pas ‘goed’ of ‘slecht’ door verpakking van de cholesterol in de lever. Het is wel zo dat een aantal factoren een invloed kunnen hebben op het verdelen van de cholesterol in HDL- of LDL-lipoproteïnen. Lichamelijke inspanningen stimuleren de aanmaak van HDL-cholesterol. Dus vooral bewegen heeft een positief effect op de verhoogde aanmaak van HDL-cholesterol.

Los je het cholesterolprobleem volledig op met gezonde voeding?

Het cholesterolgehalte kan voldoende dalen door een gezond dieet. Maar wanneer je erfelijke aanleg hebt voor een te hoge cholesterol, moet je een dieet meestal combineren met cholesterolverlagende medicijnen.

Beweegtip

Bewegen zorgt voor een verbetering van de cholesterolspiegel. In die zin dat de ‘goede’ of HDL-cholesterol zal stijgen en de ‘slechte’ of LDL-cholesterol zal dalen. Je hoeft niet plots intensief te gaan sporten om dit bewegingsvoordeel te krijgen. Elke dag 30 minuten lichaamsbeweging (wandelen, fietsen,…) is al voldoende om een positief effect te bekomen op je gezondheid. Beweging kan dus zeker deel uitmaken van een cholesterolverlagende aanpak.

Gevolg

Hoe moet je de cijfers interpreteren die je bij de dokter krijgt? Welke cholesterolwaarden zijn van belang?

Wanneer je deze waarden gaat evalueren, is het onvoldoende om enkel het totale cholesterolgehalte in acht te nemen. Ook de afzonderlijke waarden van de verschillende soorten cholesterol zijn van belang.

Het totale cholesterolgehalte bestaat namelijk uit zowel de LDL- als de HDL-cholesterol. Een verhoging kan dus verschillende oorzaken kennen:

  • De LDL-cholesterol is verhoogd. Dit verhoogt het risico op hart- en vaatziekten omdat het teveel aan LDL-cholesterol neerslaat in de bloedvaten.
  • De HDL-cholesterol is verhoogd. Dit is positief! HDL-cholesterol voert namelijk een teveel aan LDL-cholesterol af uit het bloed zodat het niet kan neerslaan en geen plaques kan veroorzaken.

Je moet dus altijd naar de verhouding tussen de LDL-en de HDL-cholesterol kijken. Je hebt pas een verhoogde kans op gezondheidsrisico’s als het totale cholesterolgehalte verhoogt zonder dat de HDL-cholesterol meestijgt

Zijn de bloedwaarden verschillend voor mannen en vrouwen? Is er een verschil in risico tussen mannen en vrouwen?

Mannen hebben een hoger risico op een te hoge cholesterol dan vrouwen. Vrouwen genieten van een zekere bescherming door hun oestrogenen. Wanneer de vrouwelijke productie van oestrogenen terugvalt tijdens de menopauze, valt ook het beschermende effect voor een deel weg. Na de menopauze vervaagt het verschil tussen mannen en vrouwen.

Waarom is een teveel aan cholesterol slecht?

Wanneer de verhouding tussen LDL-cholesterol en HDL-cholesterol niet op peil is, kan de overtollige cholesterol niet meer worden afgevoerd en zal het beginnen neer te slaan in de bloedvatwanden. Dit is een proces dat het risico op hart- en vaatziekten vergroot.

Lage HDL-cholesterol

Loop je een risico wanneer je gehalte aan ‘goede’ of HDL-cholesterol laag is?
Onderzoek heeft aangetoond dat een laag gehalte aan HDL-cholesterol in verband kan worden gebracht met een verhoogd risico op hart- en vaatziektes, zoals een hartinfarct. Zelfs wanneer je een laag tot normaal gehalte aan LDL-cholesterol hebt. Het is dus van belang om de HDL-cholesterol op peil te houden in het bloed.

Wat is aderverkalking en welke rol speelt cholesterol hierin?

Aderverkalking of atherosclerose is een proces, waarbij de bloedvatwand van een slagader aan de buitenkant geleidelijk aan verhardt. Hierdoor wordt deze minder flexibel en uitzetbaar en kan zich op die manier minder goed aanpassen aan een verhoogde bloedstroom, bijvoorbeeld na een inspanning. De verharding aan de buitenkant gaat meestal ook gepaard met het voorkomen van atheroomplaques aan de binnenkant van de bloedvatwand. Een atheroomplaque is een ophoping van verschillende materialen die neerslaan in de bloedvatwand en die bedekt worden door een vlezige structuur. Het voornaamste bestanddeel van dergelijke plaque is cholesterol. Wanneer er zich een teveel aan LDL-cholesterol opstapelt in het bloed, kan deze neerslaan in de wand en op die manier leiden tot de vorming van een plaque. Het is een proces dat heel geleidelijk aan tot stand komt. Je voelt er weinig tot niets van.

Het gevaar schuilt erin dat het bloedvat geleidelijk aan zal dichtslibben en gedeeltelijk of volledig zal afsluiten. Bij gedeeltelijke of volledige aderverstopping wordt het gedeelte achter de verstopping niet meer van bloed, en dus ook van zuurstof voorzien. Zo kunnen er infarcten optreden. Afhankelijk van de plaats van de plaque brengt deze verschillende gezondheidsrisico’s met zich mee. Een ophoping die zich dicht bij het hart bevindt (in de kransslagaders), kan leiden tot een hartinfarct. De plaque kan ook scheurtjes vertonen, waardoor er een bloedklonter(tje) of trombus gevormd wordt. Deze bloedklonter kan loskomen en in de bloedbaan terechtkomen. Wanneer dergelijke klonter terechtkomt in smallere bloedvaten, zoals in de hersenen, kan het leiden tot volledige aderverstopping en tot een herseninfarct of beroerte. Aderverkalking is een gevaarlijke en verborgen aandoening die zeer geleidelijk aan verergert en waarbij cholesterol een belangrijke rol speelt. Vandaar het belang van het vroegtijdig opsporen van te hoge cholesterolwaarden.

Meten en behandelen

Meting 

Wanneer je cholesterol laten meten bij de dokter?

Wanneer je een verhoogd risico hebt is het raadzaam om je cholesterol te laten bepalen door de huisarts. Dit wordt aangeraden bij
  • erfelijke aanleg
  • bij een ongezonde leefstijl. Denk aan roken, weinig lichaamsbeweging en een eetpatroon met veel verzadigde vetten.
  • wanneer je lijdt aan een andere aandoening die op zich al een verhoogd risico op hart- en vaatziekten met zich meebrengt. Zoals onder andere diabetes type 2 en een hoge bloeddruk.

​Wat betekenen de verschillende cholesterolwaarden?

De waarden worden gemeten in milligram (mg) cholesterol per deciliter (dl) bloedserum. Bij de meting van je cholesterol zijn er vier waarden van belang: de totale cholesterolwaarde, de HDL-waarde, de LDL-waarde en de triglyceridenwaarde. Een cholesterolspiegel is gezond indien volgende voorwaarden vervuld zijn:
  • Het totale cholesterolgehalte ligt lager dan 190 mg/dl bloed.
  • LDL of ‘slechte’ cholesterol ligt lager dan 115 mg/dl.
  • HDL of ‘goede’ cholesterol ligt hoger dan 45 mg/dl bloed.
  • TG of triglyceridenwaarde ligt lager dan 150 mg/dl bloed.

Voor patiënten met een gekende cardio-vasculaire aandoening en voor diabetespatiënten zijn de therapeutische streefdoelen verlaagd naar:

  • Het totale cholesterolgehalte ligt lager dan 170 mg/dl bloed.
  • LDL of ‘slechte’ cholesterol ligt lager dan 115 mg/dl.

Behandelen

De eerste manier om een te hoge cholesterol te bestrijden, is meestal het volgen van een cholesterolverlagend dieet. Bekijk onze recepten​.

Medicijnen worden pas later voorgeschreven, wanneer een dieet niet (genoeg) helpt. In het bepalen of iemand nood heeft aan medicijnen kijken artsen vooral naar een combinatie van risicofactoren. Medicijnen zijn aangewezen voor wie veel risicofactoren heeft: een te hoge cholesterol gecombineerd met bijvoorbeeld roken, diabetes of hoge bloeddruk. Medicijnen zijn niet noodzakelijk bij mensen met een lager risicoprofiel. Zij hebben een te hoge cholesterolspiegel, maar zonder risicofactoren of voorafgaande hart- en vaataandoeningen.
Bij erfelijke aandoeningen, zoals familiaire hypercholesterolemie (FH), is het meestal aangewezen om cholesterolverlagende medicijnen te gebruiken. Denk dus niet onmiddellijk aan medicijnen, wanneer je een diagnose krijgt van een te hoge cholesterol. 

Een te hoog cholesterolgehalte laat zich niet gemakkelijk voelen. Vaak merk je pas na een bloedtest dat je een te hoge cholesterol hebt. Wanneer de huisarts dan beslist om cholesterolverlagende medicijnen voor te schrijven, zal je geen lichamelijke veranderingen voelen. Maar je cholesterolgehalte zal wel verlagen, waardoor je een kleiner risico loopt op hart- en vaatziekten.

Hoe werken cholesterolverlagende middelen?

De meest voorgeschreven geneesmiddelen bij een verhoogd cholesterolgehalte zijn de cholesterolsyntheseremmers (statines). Deze medicijnen verhinderen de synthese van cholesterol in de lever, waardoor de lever genoodzaakt is om meer cholesterol uit het bloed op te nemen om aan zijn behoefte te voldoen. Op die manier vermindert de ophoping van cholesterol in het bloed en daalt het risico op hart- en vaatziekten.

Verschenen op 13 februari 2009 en aangepast op 22 januari 2018 met medewerking van Vera De Groof en Bart Demyttenaere, adviserend artsen Nationaal Verbond van Socialistische Mutualiteiten

Test je eetgewoonten

Bekijk onze 20 gratis testen rond voeding.

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering