De pil of anticonceptiepil

 

Hoe werkt de pil?

Oestrogenen zijn vrouwelijke hormonen (oestros = bronstijd) die bij de vrouw de geslachtsrijpheid veroorzaken door onder andere menstruaties uit te lokken en de borstontwikkeling te stimuleren. Ter hoogte van de baarmoeder zorgen zij voor de groei van het baarmoederslijmvlies, wat uiteindelijk tot ‘regels’ leidt. Om de groei van het slijmvlies niet ongebreideld te laten voortgaan is er een tegenhanger nodig. Dit zijn de progestogenen. Dit zijn andere vrouwelijke hormonen die de groei van dat slijmvlies afremmen en ook klaarmaken voor de innesteling van een eventuele bevruchte eicel.
In de pil zit meestal de combinatie van een synthetisch oestrogeen en een synthetisch progestogeen. Door de vrij hoge dosis van deze synthetische hormonen wordt de productie van de natuurlijke hormonen onderdrukt. Daardoor ontstaan er minder regels en het slijmvlies wordt ook niet meer klaargemaakt voor een bevruchte eicel.
Samen zorgen oestrogeen en progestageen ervoor dat je geen eisprong hebt. Door progesteron wordt het slijmvlies in de baarmoederhals minder doorgankelijk voor zaadcellen, terwijl het baarmoederslijmvlies niet wordt opgebouwd als voorbereiding op een zwangerschap. Voor een doeltreffende anticonceptie is oestrogeen strikt gezien niet echt nodig, maar wel om een menstruele cyclus te behouden.
 

Oestrogeen

Nu minder in de pil dan vroeger

Om zeker te spelen was de oestrogeendosis van de eerste pillen heel zwaar: 80 microgram per pil. De contraceptieve werking is meteen goed, maar ten koste van nevenwerkingen zoals hoofdpijn, borststuwing, gewichtstoename en vochtophoping (dikkere benen, gespannen borsten ,opgezwollen gevoel, ...).

Al vanaf 1962 kwamen de eerste berichten over ernstiger neveneffecten, zoals hartaanvallen, bloedklonters en kanker.Geleidelijk aan verlaagden de producenten de hoeveelheid oestrogeen omwille van deze nevenwerkingen. De huidige pillen bevatten 20 of zelfs 15 microgram. De dosis oestrogeen is verminderd, maar het gebruikte type oestrogeen is altijd hetzelfde gebleven.

De pil zonder oestrogeen

Oestrogeen wordt in de eerste plaats toegevoegd omdat dit het baarmoederslijmvlies doet aangroeien. Zonder oestrogeen kan dat slijmvlies zo dun worden dat je geen regels meer hebt of voortdurend een beetje bloed verliest. Dat heet spotting of doorbraakbloeding. Dat is niet gevaarlijk en de pil werkt nog even goed, maar het is vervelend. Geen regels meer hebben kan een valse indruk van een mogelijke zwangerschap wekken.

Sommige vrouwen gebruiken best geen synthetische oestrogenen omwille van hun medische voorgeschiedenis: na borstkanker, een trombose of embolie of bij zware leverproblemen. Dan is een pil met alleen progesteron wel een oplossing.

Alles wat hart en bloedvaten belast - zwaar roken, veel overgewicht, vorderende leeftijd - is een argument om een pil zonder oestrogeen te gebruiken, net als een familiale aanleg voor hart- en vaatziekten.

Type progestageen (of synthetische vorm van progesteron)

Het type progesteron is wel veranderd in de loop der jaren. Vandaar dat men het heeft over pillen van de eerste, tweede, derde en vierde generatie. Je kan nu een pil kiezen met het soort progestageen dat het best bij jou past. Een speciaal type is bijvoorbeeld Diane. Het progestageen erin onderdrukt de productie van mannelijke hormonen en is bijzonder efficiënt tegen acne en overdreven lichaamsbeharing.

Voor de derde en vierde generatie zijn nieuwe types progestageen geïntroduceerd. Dat moest minder invloed hebben op lichaamsprocessen, zoals de vethuishouding, cholesterol- en suikerhuishouding.

De nieuwste generaties porgestogenen hebben echter een iets hoger risico op tromboses - klonters in het bloed - hoofdzakelijk bij mensen met een zekere vorm van 'voorbeschiktheid of aanleg. Sommige vrouwen (en mannen) hebben immers een erfelijke aanleg voor bloedstollingsproblemen. De progesteronen uit de derde generatie versterken die aanleg, net zoals roken of zwangerschap dat doen.

Wie al lang een derde of vierde generatiepil neemt, hoeft niet bang te zijn. Als er iets kon gebeuren, was het in het begin gebeurd.

Sinds enige jaren wordt de pil ook meer en meer periodisch (2 à 3 maanden) of zelfs continu doorgenomen zonder pilvrije week. Het voordeel hiervan is dat eventuele hinderlijke (pre-)menstruele klachten verdwijnen en er ook geen menstruaties optreden. 

Risico's pilgebruik

Borstkanker?

Het aantal gevallen van borstkanker neemt de laatste jaren toe. Sommige studies wijzen in de richting van een iets grotere kans als je gedurende een tijd - hoe lang is nog onduidelijk - de pil neemt.

Daar horen een paar kanttekeningen bij.
  • De meeste vrouwen die nu borstkanker krijgen, zijn ongeveer 60 jaar oud. Destijds namen ze een pil die veel zwaarder gedoseerd was dan wat nu bestaat. Bovendien is het risico op borstkanker 10 jaar na het stoppen van de pil terug op hetzelfde niveau als iemand die nooit de pil genomen heeft.
  • We leven langer en hoe ouder je bent, hoe hoger het risico wordt.
  • Vrouwen worden bovendien meer op borstkanker gescreend, er wordt openlijker over gepraat en de statistieken zijn beter.
  • Borstkanker stijgt ook bij jonge vrouwen. Daar kunnen nog andere redenen voor zijn, zoals verminderde lichaamsbeweging, milieuvervuiling of vetrijke voeding.
  • Borstkanker in de familie is geen reden om de pil niet te nemen. Ongewenst zwanger worden is immers geen goed alternatief. Wel moet je de zaak individueel bekijken.
  • Door het massaal gebruik van de pil sinds de jaren '60 zijn geraken er heel wat afbraakproducten van deze synthetische oestrogenen via de urine in ons milieu ( rivieren , grondwater, …). Steeds meer mensen raken overtuigd dat de aanwezigheid van deze stoffen (die ook als oestrogeen actief zijn) een invloed kunnen hebben.

Hart-en bloedvaten

De pil heeft een negatieve invloed op sommige aspecten van slagaderverkalking en bloedstolling. Niet alleen oestrogeen, maar ook progestageen speelt een rol. Hart- en vaatziekten worden echter vooral veroorzaakt door aanleg en levensstijl, zoals roken, verkeerde voeding en gebrek aan lichaamsbeweging. De invloed van de pil is veel kleiner dan die van de andere factoren. 

Alternatieven voor de pil

  • Niet meer slikken
    Er is een veel lagere dosis nodig als ze rechtstreeks kunnen inwerken op baarmoeder en baarmoederslijmvlies, zonder omweg langs de mond en het spijsverteringsstelsel. Daarom zijn er alternatieven op de markt gekomen. Die zijn interessant wanneer de gewone pil om medische redenen niet aangewezen is, of wanneer je moeite hebt om elke dag je pil te nemen, of wanneer je gewoon de allerlaagst mogelijke dosis hormonen in je lichaam wilt. Als je de pil via de mond inneemt wordt een groot deel reeds afgebroken in het spijsverteringsstelsel (maag, darmen en lever), waardoor de dosis voldoende groot moet zijn om in het bloed voldoende hormoon te krijgen. Door een andere toegangsweg (huid, slijmvlies, …) komen de hormonen rechtstreeks in het bloed en is een veel lagere dosering mogelijk.
  • Elke vrouw haar keuze
    De meerderheid van de vrouwen is goed met het om even wat. Hoe je zal reageren is echter nooit volledig voorspelbaar en hangt af van je individuele stofwisseling. Sommige vrouwen moeten daarom een hele tijd zoeken naar het juiste middel. Laat je daarom vooral goed informeren en adviseren door je arts.

Verschenen op 17 januari 2018 met medewerking van Bart Demyttenaere, gynaecoloog en adviserend arts NVSM

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering