Knieproblemen en kniepijn

De knie is een ingewikkeld gewricht, met veel verschillende onderdelen die beschadigd kunnen worden. Door slijtage, een ongeval, een sportblessure of een infectie. De behandeling verschilt naargelang het soort probleem. Gezond bewegen is de beste manier om je knieën in topconditie te houden, zeker als je kiest voor activiteiten die de gewrichten sparen. Zoals wandelen op een zachte en vlakke ondergrond, fietsen en zwemmen.

Wat

De bouw van de knie

De knie is je grootste gewricht. Dankzij dit gewricht kan je de benen niet alleen plooien en strekken, maar ook het onderbeen lichtjes draaien ten opzichte van het bovenbeen. Het bestaat uit verschillende elementen, die al die bewegingen toelaten maar ze tezelfdertijd binnen de perken houden.

 

  • Het kniegewricht verbindt drie botten met elkaar: het dijbeen bovenaan, het scheenbeen onderaan en de knieschijf vooraan in het midden. 
  • Een dunne laag kraakbeen bedekt de uiteinden van die botten. Daardoor glijden ze soepel langs elkaar heen. Zonder dat kraakbeen zou het gewricht stroef zijn. Het kraakbeen zorgt voor schokdemping bij iedere stap die we zetten. 
  • In iedere knie zitten twee menisci tussen dijbeen en scheenbeen: een aan de binnenkant en een aan de buitenkant van het gewricht. Een meniscus is een halvemaanvormige, kraakbeenachtige structuur. De menisci zorgen voor de stabiliteit van het gewricht. Daarenboven verdelen ze de krachten die bij iedere stap op het gewricht uitgeoefend worden over dijbeen en scheenbeen. 

  • De twee kruisbanden liggen vanbinnen in het midden van elke knie. Ze liggen gekruist over elkaar, vandaar hun naam. De voorste kruisband voorkomt dat het onderbeen te ver naar voor schuift, de achterste kruisband dat het te ver naar achter schuift. De kruisbanden bestaan uit stevig bindweefsel. 
  • De gewrichtsbanden of ligamenten lopen van het dijbeen naar het onderbeen, langs de buitenkant van het kniegewricht. Zij verhinderen dat het onderbeen te veel zou uitzwaaien naar buiten of naar binnen. Ze bestaan uit stevig bindweefsel. 
  • Met de spieren brengen we het gewricht in beweging. Er zijn twee spiergroepen. De vier quadriceps- of bovendijbeenspieren liggen op de voorkant van het dijbeen. Je gebruikt ze om het been te strekken. De hamstrings liggen op de achterkant van het dijbeen. Zij dienen om de knie te buigen. 
  • Het gewrichtskapsel is een vezelige structuur die het hele kniegewricht omhult en beschermt.



 

 

 
 

 

 Knieproblemen

Er bestaan twee grote soorten knieproblemen.

  1. Slijtage en afbraak van kraakbeen, bot of meniscus door de leeftijd. De kwaliteit gaat achteruit met de jaren. Ze raken dan sneller beschadigd, ook door banale bewegingen.
  2. Beschadiging door een specifieke oorzaak, zoals:
    • Een (sport)ongeval. Elk onderdeel van het gewricht kan daardoor geraakt worden.
    • Anatomische afwijkingen die het gewricht plaatselijk te hard belasten. Bijvoorbeeld, iemand met uitgesproken O-benen beschadigt gemakkelijker de binnenste meniscus of delen van het kraakbeen aan de binnenkant van de knie.
    • Een infectie van het gewricht kan alle onderdelen aantasten.
    • Een chronische ontstekingsziekte, zoals reumatoïde artritis. Dit komt minder vaak voor, dankzij de moderne geneesmiddelen tegen deze ziekten.

Diagnose

  • ​Veel knieklachten zijn leeftijdsgebonden. Je leeftijd zet de dokter al in de juiste richting
  • Je verhaal is bovendien erg belangrijk. Bijvoorbeeld: heb je koorts, heb je een ongeval gehad of jezelf bezeerd tijdens het voetballen? Word je ’s nachts wakker van de pijn, of komt de pijn in de loop van de dag opzetten? Die eerste twee elementen samen leiden al tot een vermoeden van diagnose. 
  • Dan onderzoekt de dokter het gewricht uitwendig. Is het gezwollen, te veel of te weinig beweeglijk? Doet het pijn bij bepaalde bewegingen? Heb je O- of X- benen? 
  • Op basis van de resultaten gebeuren bepaalde onderzoeken. Zoals een bloedonderzoek of een onderzoek van wat gewrichtsvocht dat met een naald opgezogen is. Zitten er bijvoorbeeld te veel witte bloedcellen in, dan heb je waarschijnlijk een infectie in het gewricht. 
  • Een klassieke radiografische opname wordt ook vaak uitgevoerd. Soms ook een echografie, vooral bij kleine kinderen. Blijft er twijfel, dan kunnen specifieker onderzoeken gebeuren zoals een CT-scan, een MRI-scan of een botscan.

Soorten & behandeliing

1. Gescheurde meniscus

De meniscus kan scheuren door een plotse verkeerde beweging. Je blijft bijvoorbeeld haperen met je voet of je maakt een snelle draaibeweging met alleen je bovenbeen tijdens het sporten. De scheur kan ook ontstaan als je voor je beroep je knieën veel moet gebruiken.

Wat voel je? 

  • Pijn in de knie, die niet overgaat. 
  • Soms ook een blokkering(sgevoel). Je kan je knie daadwerkelijk niet meer plooien, of het doet te veel pijn als je het probeert.

Behandeling 

  • Het beschadigde stukje wordt weggeknipt tijdens een arthroscopie – een kijkbuisoperatie in het gewricht. Wat weggenomen werd, groeit echter niet meer terug. Soms wordt de schade hersteld met een soort hechtingsmateriaal. 
  • De inplanting van een nieuwe meniscus. Het kan gaan om een gedeeltelijke synthetische meniscus, of een volledige natuurlijke meniscus afkomstig van een donor. Dat kan alleen als het kraakbeen niet te zwaar aangetast is. Het gebeurt in gespecialiseerde centra. Vroeger werd bij jonge mensen vaak de volledige meniscus weggenomen zonder vervanging. Omdat daarmee ook een stuk van de kniefunctie verdween, kregen ze jaren later andere knieproblemen. 
  • Specifieke oefeningen om de beenspieren te versterken, zijn soms een betere oplossing dan een operatie. Een scheur in de meniscus die het gevolg is van de leeftijd, hoeft niet altijd meer geopereerd worden. Meestal heb je dan ook al beginnende artrose. Door de schokdemper die de meniscus is weg te nemen, wordt je kraakbeen sneller afgebroken. Daardoor versnelt het artroseproces en krijg je nog meer pijn. 
  • Een beschadigde meniscus geneest bijna nooit vanzelf, omdat hij maar weinig bevloeid wordt door bloed.

2. Gescheurde kruisband

Een gescheurde kruisband is meestal het gevolg van een ongeval, van een blessure tijdens het beoefenen van een contactsport zoals voetbal, of van een andere intensieve activiteit zoals skiën.

Wat voel je? 

  • Een onzeker gevoel in de knie, met (neiging tot) doorzakken van het gewricht. 
  • Pijn ga je pas voelen als gevolg van de doorzakking.

Behandeling 

  • Een kruisband wordt meestal chirurgisch behandeld. Hij wordt dan vervangen door een pees, afkomstig van je eigen lichaam of van een donor. Zo wordt vroegtijdige afbraak van het kraakbeen voorkomen. Zonder de nieuwe kruisband zouden je knieën voortdurend bewegingen maken die het kraakbeen versneld doen verslijten. Uitzonderlijk kan de gescheurde kruisband zelf hersteld worden, maar alleen als je er binnen de twee dagen bij bent. Daarom kiest de chirurg meestal meteen voor vervanging. 
  • Met specifieke evenwichtsoefeningen en spieroefeningen kan je de stabiliteit van het kniegewricht herstellen. De spieren nemen dan de functie van de kruisband over.

Dat is een betere oplossing dan een operatie als je geen contactsport beoefent, je kniegewricht niet intensief gebruikt of al wat ouder bent.

3. Kraakbeenbeschadiging

Het kraakbeen is het kwetsbaarste onderdeel van het kniegewricht. Kraakbeen herstelt zich namelijk niet gemakkelijk en we moeten ons hele leven doen met de kraakbeencellen waarmee we geboren zijn. Die kraakbeencellen maken kraakbeenmateriaal. In normale omstandigheden heerst er in het gewricht een evenwicht tussen opbouw en afbraak van dat weefsel, waardoor het kraakbeen wel doorlopend vernieuwd wordt.

  • Artrose ontstaat wanneer dat evenwicht verstoord wordt. Dan wordt er meer afgebroken dan opgebouwd. Het kraakbeenweefsel wordt daardoor dunner en kwetsbaarder. Dat gebeurt bij ons allemaal een beetje naarmate we ouder worden. Verkeerde belasting of overbelasting van het gewricht versnelt dat proces.
  • Het kraakbeen kan ook plots beschadigd worden door een kneuzing, door een snelle draai-of plooibeweging.

Als het kraakbeen niet meer goed is, wordt ook het bot aangetast. Daarom moeten we vooral ons kraakbeen beschermen, willen we het gewricht in goede staat houden.

Wat voel je? 

  • Pijn 
  • Blokkeringsgevoel van het gewricht. Het doet te veel pijn om de knie te plooien. 
  • Vochtopstapeling in de knie, die niet meer wegtrekt.

Behandeling 

  • Is de schade het gevolg van een ongeval, dan kan het kraakbeen chirurgisch hersteld worden door verschillende nieuwe technieken.
    • Tijdens een kijkbuisoperatie maakt de chirurg gaatjes in het onderliggende bot. Daardoor gaat een kraakbeenachtig littekenweefsel in het beschadigde kraakbeen groeien.
    • Transplantatie van kraakbeencellen. Een stukje kraakbeen wordt uit een andere plaats van je kniegewricht gehaald, waar het minder hard nodig is. Die kraakbeencellen worden een negental weken in een laboratorium gekweekt. Daarna worden de gekweekte cellen tijdens een open operatie in de knie ingeplant. Dat werkt goed als het kraakbeenletsel niet te oud is en als je jonger dan 50 bent. Het herstelproces is wel heel delicaat. 
  • Is de schade het gevolg van leeftijdsgebonden slijtage, dan ziet de behandeling er zo uit.
    • Bouw sterke beenspieren op met activiteiten die de knieën niet belasten, zoals fietsen en zwemmen.
    • Kinesitherapie om specifieke oefeningen voor de knieën te leren.
    • Geneesmiddelen tegen de pijn.
    • Voedingssupplementen zoals chondroïtine en glucosamine bevorderen de kraakbeenaanmaak.
    • Gewichtsverlies als je te veel weegt.
    • Laat je knie pas opereren als het met het voorgaande niet beter gaat. Dan kunnen verschillende ingrepen gebeuren, afhankelijk van de oorzaak van de kraakbeenschade.

4. X- en O-benen

Heb je rechte benen, dan wordt je knie in het midden van het gewricht belast wanneer je beweegt. Zo hoort het. Bij O-benen en X- benen is dat niet het geval. Beide afwijkingen veroorzaken een plaatselijke overbelasting binnen in het kniegewricht: bij X-benen aan de buitenkant, bij O-benen aan de binnenkant. Met als gevolg vroegtijdige afbraak van het meniscuskraakbeen en sleet. Bovendien glijdt de knieschijf dan niet goed over het dijbeen. Dat kan de stabiliteit van de knieschijf verstoren en ook voor vroegtijdige artrose zorgen.

Behandeling 

  • Steunzolen 
  • Tijdelijk een ontlastende brace voor het been. 
  • Osteotomie of het chirurgisch rechtzetten van het been. Laat dat alleen doen als niets anders helpt.

5. Knieschijfproblemen

Er kunnen verschillende problemen met de knieschijf ontstaan. 

  • Jonge mensen, meestal meisjes kunnen een pijnlijke knieschijf hebben. Dat wordt het zestienjarigemeisjessyndroom genoemd. De knieschijf staat in contact met het dijbeen en glijdt eroverheen wanneer we de knieën plooien. In de puberteit verbreden de heupen. Het glijdingsmechanisme van de knieschijf wordt daardoor iets meer verstoord bij jonge meisjes dan bij opgroeiende jongens.
    Behandeling
    Kinesitherapie en houdingsoefeningen zijn meestal afdoend. Het wordt soms te snel geopereerd. 
  • De knieschijf kan ontwricht worden of een instabiel gevoel in het gewricht veroorzaken. De oorzaak daarvan kan liggen bij anatomische afwijkingen van het dijbeen, het scheenbeen of van de knieschijf zelf. De knieschijf kan ook beschadigd worden door een slag of stoot, of door erop te vallen.
    Behandeling
    • Kinesitherapie en oefeningen om de dijspieren te versterken.
    • Eventueel steunzolen.
    • De knie wordt chirurgisch gestabiliseerd als het voorgaande niet helpt.

6. Infecties van de knie

Het kniegewricht kan op twee manieren getroffen worden door een infectie. 

  • Een infectie die zich elders in je lichaam afspeelt, bereikt via de bloedsomloop ook je knie. Bijvoorbeeld een ontstoken teennagel, een tandabces of een longontsteking. 
  • De ziektekiem dringt van buiten je lichaam binnen. Bijvoorbeeld via een snee in je huid wanneer je je knie bezeerd hebt, of tijdens een operatie aan je knie.

Wat voel je? 

  • Zwelling en warmte rond het gewricht. 
  • Erge pijn in het gewricht. 
  • Soms koorts en een ziek gevoel.

Een infectie in een gewricht is altijd ernstig. Zo’n infectie kan namelijk alle weefsels in het gewricht zwaar beschadigen, met vroegtijdige afbraak van alle onderdelen tot gevolg. Onze gewrichten kunnen zich bovendien slecht verdedigen tegen ziektekiemen, omdat er maar weinig bloedvaten door vloeien die afweercellen zouden kunnen aanvoeren. Daarom moet de infectie zo snel mogelijk en grondig behandeld worden.

Behandeling 

  • De meeste mensen worden opgenomen in het ziekenhuis, tot de infectie overwonnen is. 
  • Het gewricht wordt gespoeld met fysiologisch water tijdens een kijkbuisoperatie. Fysiologisch water is water waaraan een beetje zout is toegevoegd, waardoor het heel erg lijkt op ons natuurlijke lichaamsvocht. 
  • Je krijgt meteen een basis-antibiocum toegediend. Ondertussen wordt een kweek uitgevoerd van de veroorzakende ziektekiem. Is ze eenmaal geïdentificeerd, dan krijg je een antibioticum dat specifiek werkt tegen deze kiem.

Knieprothese en hulpmiddelen

Knieprothese

Een knieprothese wordt geplaatst op twee voorwaarden:

  • je hebt te veel pijn wanneer je beweegt omdat je gewricht ernstig is aangetast door artrose
  • een verandering van je levensstijl en oefeningen voor de knieën helpen niet genoeg.

De meeste mensen die een knieprothese krijgen, zijn zestigplussers. Een knieprothese kan wel twintig jaar meegaan, als je er een gezonde levensstijl erop nahoudt en als je geen ongeval doormaakt met een breuk of diepe wonde in het gewricht. 

  • Een prothese bestaat uit een combinatie van metaal en kunststof. Er bestaan verschillende types. 
  • De uiteinden van het dijbeen, het scheenbeen en indien nodig de achterkant van de knieschijf worden dan vervangen door een gladde nieuwe laag, zodat het gewricht weer vlot kan bewegen. 
  • Je krijgt een halve of een hele prothese, afhankelijk van de omvang van de artrose. Een halve prothese vervangt alleen die delen die versleten zijn maar laat de rest ongemoeid. Bij een volledige prothese wordt het hele gewricht vervangen. 
  • De operatie duurt één tot twee uur. Je verblijft daarna vier tot zeven dagen in het ziekenhuis. 
  • Je hebt 6 weken tot 3 maanden kinesitherapie nodig na het inplanten van de prothese. Als je gemotiveerd bent om aan je herstel mee te werken, genees je veel vlotter. 
  • Na enkele maanden kan je je dagelijkse activiteiten weer pijnvrij verrichten. Je mag ook recreatief sporten. Wandelen, fietsen en zwemmen zijn de beste vormen van lichaamsbeweging voor je kniegewricht. Vermijd liefst contactsporten en sporten die veel schokken in het gewricht veroorzaken. Rustig joggen kan nog net, maar alleen op een zachte ondergrond.

Heb je een prothese, dan is een knie- infectie extra slecht nieuws. Je hebt dan immers vreemd materiaal in je gewricht waarop de kiem zich ‘vastplakt’. Het is heel moeilijk om de microbe daar weg te krijgen met antibiotica of een spoeling met fysiologisch water. Soms is de infectie rond een prothese zo hardnekkig dat de prothese eruit moet en vervangen wordt door een nieuwe.

De ziektekiem kan tijdens het plaatsen van de prothese in je knie terechtkomen, maar een infectie kan ook jaren later ontstaan door een andere oorzaak. Krijg je een infectie aan de knie of waar ook in je lichaam, raadpleeg dan zeker je huisarts om erger te voorkomen.

Braces en steunverbanden

Ondersteunde hulpmiddelen zoals braces en verbanden worden gebruikt na een operatie, na een ongeval of tegen pijn. Ze stabiliseren en ontlasten het gewricht door het tijdelijk op non-actief te zetten. Er bestaan specifieke types voor elke situatie.

Zo’n hulpmiddel is een tijdelijke oplossing. Draag je het te lang of is het steviger dan noodzakelijk, dan verzwak je op de duur de spieren van je dijbeen. Dat is nadelig voor de functie en de schokdemping van de knie.​

Voorkomen

  • ​Houd je lichaamsgewicht in de gaten. Een paar kilo’s minder kunnen knieproblemen vaak al spectaculair doen verbeteren als je te zwaar bent. 
  • Zorg voor sterke spieren. Vooral de dijbeenspieren zijn belangrijk. Kies liefst kniesparende activiteiten, zoals fietsen en zwemmen. Sporten met veel plotse bewegingen en sprongen zijn minder goed voor de knieën. 
  • Bewandel de gulden middenweg. Wanneer je het gewricht beweegt, wordt het kraakbeen daardoor voorzien van voedingsstoffen. Overbelasting daarentegen maakt het kraakbeen kapot. 
  • Zeker als je wat ouder wordt, is je gezond verstand gebruiken belangrijk. Te weinig bewegen werkt overgewicht in de hand. Dat bevordert op zijn beurt het ontstaan van ziekten, die niet alleen je algemene gezondheid aantasten maar ook je gewrichten. Overdrijf echter niet in de andere richting. Sommige mensen willen blijven presteren, ondanks hun toenemende leeftijd en gewicht. Dat fenomeen veroorzaakt de laatste tijd meer knieverwondingen bij oudere mensen. 
  • Draag geen hoge hakken. Ze bevorderen artrose in de knie.
 

Verschenen op 27 juli 2011 met medewerking van professor Karl Fredrik Almqvist, orthopedisch chirurg, UZ Gent

Geïnteresseerd in gezonde nieuwtjes?

In onze nieuwsbrieven over gezondheid, rugklachten of diabetes vind je alles.

Nog vragen?

Openingsuren en diensten

Op de kantoorpagina kan je een 'eigen' kantoor kiezen

Contacteer ons

Algemene vragen en vragen over jouw ziekteverzekering

Tel:
Tel. 03 285 44 44